palette
تأثير تکتونيک در شکل‌گيري مخروط افکنه‌ها و تحليل پدوژئومورفيک آنها (مطالعه موردي: هشتگرد-کردان، استان البرز)
کاظم نصرتی, محسن احتشامی معین آبادی, اکرم شماخی, علی اکبر نظری سامانی

چکیده

مخروط افکنه­ها از جمله لندفرم‌هاي رسوبي متداولي هستند که داراي اهميت ويژه‌اي از نظر تامين منابع آب و خاک مي‌باشند. هدف اين مطالعه بررسي تاثير فعاليت­هاي تکتونيکي در شکل‌گيري مخروط افکنه‌هاي هشتگرد-کردان استان البرز و تحليل پدوژئومورفيک آنها است. بدين منظور شاخص­هاي مورفوتکتونيکي شامل شکل حوضه زهکشي، عدم تقارن حوضه زهکش، شاخص طول- شيب آبراهه، سينوزيته جبهه کوهستان، نسبت عرض دره به ارتفاع و هيپسومتري محاسبه شده و فعاليت­هاي تکتونيکي نسبي منطقه با استفاده از شاخص فعاليت زمين ساختي نسبي بررسي شده است. به منظور تحليل تکوين سطوح ژئومورفيک مخروط افکنه­ها، زمان پدوژنز و سن لايه­هاي رسوبي تعيين شده است. تحليل داده‌هاي پدوژنز وجود سه نسل مخروط افکنه در منطقه را تاييد مي‌کند که مخروط افکنه‌هاي قديمي در کنار جبهه کوهستان و بالادست مخروط افکنه‌هاي جديدتر قرار گرفته‌اند. براساس نتايج شاخص­هاي مورفوتکتونيکي، منطقه از نظر تکتونيکي فعال است. بريدگي زياد جبهه کوهستان، دره­هاي عدم تقارن حوضه­ها و قرارگيري حوضه در مرحله جواني فعال بودن منطقه از نظر تکتونيکي را تاييد مي‌نمايند. تکتونيک با تأثير‌گذاري بر جايگزيني، شکل و مساحت مخروط افکنه و ضخامت رسوبات آنها نقش موثري در شکل­گيري و گسترش آنها داشته است. تکوين مخروط افکنه­هاي مورد مطالعه با ويژگي­هاي تکتونيکي منطقه مطابقت دارد به گونه‌اي فعاليت بيشتر تکتونيکي به شکل­گيري چند نسل­ مخروط افکنه با مساحت و ضخامت بيشتر رسوبات منجر شده است.

واژگان کلیدی
مخروط افکنه، فعاليت تکتونيکي، شاخص‌هاي مورفوتکتونيک، تکوين سطوح ژئومورفيک

منابع و مآخذ مقاله

-احتشامي معين‌آبادي، م.، 1394. تاثير گسل‌هاي عرضي در هندسه، پايانه‌ها و فعاليت گسل طالقان براساس شواهد ريخت‌زمين‌ساختي و مغناطيس هوايي، يافته‌هاي نوين زمين‌شناسي کاربردي، شماره 17، ص 1-15.

-بيات، ا.، کريم زاده، ح.ر.، کريميان اقبال، م. و خادمي، ح.، 1392. تکوين پدوژئومورفيک يک مخروطه‌افکنه در مرکز ايران، مرتع و آبخيزداري، دوره شصت و ششم، شماره 2، ص 191-206.‎

-روستايي، ش.، زمرديان، م.ج.، رجبي، م. و مقامي مقيم، غ.، 1388. نقش فعاليت‌هاي تکتونيکي در شکل‌گيري و گسترش مخروط افکنه‌هاي دامنه‌هاي جنوبي آلاداغ، جغرافيا و توسعه، شماره 13، ص 137-156.

-عليمردان، س.، سليماني آزاد، ش.، قرشي، م.، قاسمي، م.ر.، اويسي، ب. و حاتمي، ا.، 1393. بررسي شواهد ريخت زمين‌ساختي و گسلش جوان در گستره شهر جديد هشتگرد، شمال باختر تهران، علوم زمين، سال بيست و چهارم، شماره 94، ص 227-234.

-مقصودي، م.، 1387. بررسي عوامل موثر در تحول مخروط افکنه ها-مطالعه موردي مخروط افکنه جاجرود، پژوهش‌هاي جغرافياي طبيعي، شماره 65، ص 73-92.

-مهدي زاده، س. و يوسفي، م.، 1374. نقشه زمين‌شناسي 1:100000 کرج، سازمان زمين-شناسي کشور.

-يماني، م. و مقصودي، م.، 1382. بررسي و تحول کانال‌هاي گيسويي در سطح مخروط افکنه‌ها- مطالعه موردي: مخروط افکنه‌ي تنگويه در چاله سيرجان، پژوهش‌هاي جغرافيايي، شماره 45، ص 103-113.

-Abbassi, M.R. and Farbod, Y., 2009. Faulting and folding in quaternary deposits of Tehran’s piedmont (Iran): Journal of Asian Earth Sciences, v. 34(4), p. 522-531.

-Alavi, M., 1996. Tectonostratigraphic synthesis and structural style of the Alborz mountain system in northern Iran: Journal of Geodynamics, v. 21, p. 1 -33.

-Allen, M.B., Ghassemi, M.R., Shahrabi, M. and Qorashi, M., 2003. Accommodation of Late Cenozoic oblique shortening in the Alborz Range, Northern Iran: Journal of Structural Geology, v. 25, p. 659-672.

-Axen, G.J., Lam, P.S., Grove, M., Stockli, D.F. and Hassanzadeh, J., 2001. Exhumation of the West-Central Alborz Mountains, Iran, Caspian subsidence and collision-related tectonics, Geology, v. 29(6), p. 559-562.

-Bahrami, S., 2013. Tectonic controls on the morphometry of alluvial fans around Danehkhoshk anticline, Zagros, Iran: Geomorphology, v. 180, p. 217-230.

-Beaumont, C., Fullsack, P. and Hamilton, J., 1992. Erosional control of active compressional orogens, Thrust tectonics, Springer Netherlands, p.1-18.

-Bull, W.B., 2008. Tectonic geomorphology of mountains: a new approach to paleoseismology, John Wiley & Sons.

-Bull, W.B., 1977. The alluvial fan environment: Progress in Physical Geography, v. 1, p. 222-270.

-Blair, T.C. and McPherson, J.G., 1998. Recent debris-flow processes and resultant form and facies of the Dolomite alluvial fan, Owens Valley, California: Journal of Sedimentary Research, v. 68, p. 800-818.

-Calvache, M.L., Viseras, C. and Fernandez, J., 1997. Controls on fan development - evidence from fan morphometry and sedimentology; Sierra Nevada, SE Spain: Geomorphology, v. 21, p. 69-84.

-Ehteshami-Moinabadi, M., Yassaghi, A. and Amini, A., 2012. Mesozoic basin inversion in Central Alborz, evidence from the Taleqan-Gajereh-Lar Paleograben: Journal of Geopersia, v. 2(2), p. 43-63.

-El-Hamdouni, R., Irigaray, C., Fernandez, T., Chacón, J. and Keller, E.A., 2008. Assessment of relative active tectonics, southwest border of Sierra Nevada (southern Spain): Geomorphology, v. 96, p. 150-173.

-Guest, B., Axen, G.J., Lam, P.S. and Hassanzadeh, J., 2006. Late Cenozoic shortening in the west-central Alborz Mountain, northern Iran, by combined conjugate strike slip and thin-skinned deformation: Geosphere, v. 2, p. 35-52.

-Harvey, A.M., 2005. Differential effects of base-level tectonic setting and climatic change on Quaternary alluvial fans in the northern Great Basin, Nevada, USA: Journal of the Geological Society of London, v. 251, p. 117-131.

-Harvey, A.M., 2002. The role of base-level change in the dissection of alluvial fans: case studies from southeast Spain and Nevada: Geomorphology, v. 45, p. 67-87.

-Jackson, J., Priestley, K., Allen, M. and Berberian, M., 2002. Active tectonics of the south Caspian basin: Geophysical Journal International, v. 148(2), p. 214-245.

-Keller, E.A. and Pinter, N., 2002. Active Tectonics: Earthquakes, Uplift, and Landscape (2nd Ed.), Prentice Hall, New Jersey. 362 p.

-Kober, F., Zeilinger, G., Ivy-Ochs, S., Dolati, A., Smit, J. and Kubik, P.W., 2013 Climatic and tectonic control on fluvial and alluvial fan sequence formation in the Central Makran Range, SE-Iran: Global and Planetary Change, v. 111, p. 133-149.

-Levine, E.R. and Ciolkosz, E.J., 1983. Soil development in till of various ages in northeastern Pennsylvania: Quaternary Research, v. 19(1), p. 85-99.

-Li, Y.L., Yang, J.C., Tan, L. and Duan, F., 1999. Impact of tectonics on alluvial landforms in the Hexi Corridor, Northwest China: Geomorphology, v. 28, p. 299-308.

-Molnar, P. and England, P., 1990. Late Cenozoic uplift of mountain ranges and global climate change: chicken or egg?: Nature, v. 346, p. 29-34.

-Nazari, H., Ritz, J.F., Salamati, R., Shafei, A., Ghassemi, A., Michelot, J.L., Massault, M., and Ghorashi, M., 2009. Morphological and palaeoseismological analysis along the Taleghan fault (Central Alborz, Iran): Geophysical Journal International, v. 178(2), p. 1028-1041.

-Ritz, J.F., Nazari, H., Balescu, S., Lamothe, M., Salamati, R., Ghassemi, A., Shafei, A., Ghorashi, M. and Saidi, A., 2012. Paleoearthquakes of the past 30,000 years along the North Tehran Fault (Iran): Journal of Geophysical Research: Solid Earth, v. 117, B06305.

-Storz-Peretz, Y., Bowman, D., Laronne, J.B. and Svoray, T., 2011. Rapid incision of a small, coarse and steep fan-delta in response to base-level fall: the case of Nahal Qedem, the Dead Sea, Israel: Earth Surface Processes and Landforms, v. 36, p. 467-480.

-Stampfli, G.M., Marcoux, J. and Baud, A., 1991. Tethyan margins in space and time: Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, v. 87, p. 373-409.

-Van Der Pluijmm, B. and Marshak, S., 2004. Earth Structure An Introduction to Structural Geology and Tectonics, WW Norton & Company (2nd edition), 672 p.

-Vernant, Ph., Nilforoushan, F., Chéry, J., Bayer, R., Djamour, Y., Masson, F., Nankali, H., Ritz, J.F., Sedighi, M. and Tavakoli, F., 2004. Deciphering oblique shortening of central Alborz in Iran using geodetic data: Earth and planetary science letters, v. 223(1), p. 177-185.

-Willett, S.D. and Brandon, M.T., 2002. On steady states in mountain belts: Geology, v. 30(2), p. 175-178.

-Whipple, K.X. and Trayler, C.R., 1996. Tectonic control of fan size: the importance of spatially variable subsidence rate: Basin Research, v. 8, p. 351-366.

-White, K., Drake, N., Millington, A. and Stokes, S., 1996. Constraining the timing of alluvial fan response to Late Quaternary climatic changes, southern Tunisia: Geomorphology, v. 17, p. 295-304.

-Zanchi, A., Zanchetta, S., Berra, F., Mattei, M., Garzanti, E., Molyneux, S., Nawab, A. and Sabouri, J., 2009. The Eo-Cimmerian (Late? Triassic) orogeny in North Iran. In: Brunet M.F., Wilmsen M., Granath J.W. (Eds.) South Caspian to Central Iran Basins: Geological Society of London Special Publicationm v. 312, p. 31-55.

-Zanchi, A., Berra, F., Mattei, M., Ghassemi, M.R. and Sabouri, J., 2006 Inversion tectonics in central Alborz, Iran: Journal of Structural Geology, v. 28, p. 2023-2037.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.