palette
پهنه‌بندي آگروکليمايي کشت مرکبات در استان خوزستان با روش فرآيند تحليل سلسله مراتبي (AHP) در محيط GIS
رضا برنا, مهران شبانکاری, امیرحسین حلبیان, افسانه علیزاده

چکیده

هدف از این پژوهش پهنه­بندی نواحي اقليمي مستعد کشت مرکبات در استان خوزستان است. به این منظور پارامترهاي محيطي در قالب يک ساختار سلسله مراتبي چهار سطحي (اهداف، معيارها، زيرمعيارها و گزينه­ها)، پايگاه لايه­هاي اطلاعات اقليمي (بارش، دما، رطوبت نسبي، باد و ساعات آفتابي روزانه) در بازه زماني20 ساله (1991-2010) تهیه شد. پس از شناسايي گزينه­هاي مرجع و همچنين تعيين رتبه آنها، ضمن در نظر گرفتن همزمان کليه معيارهاي تصميم­گيري، ضريب اهميت (وزن) معيارها و زير معيارها بر اساس روش استاندارد شده مقايسه زوجي محاسبه گرديد. آنگاه بر اساس مدل (AHP) به تخصيص ارزش و تلفيق نقشه‌هاي حاصله در محيط GIS پرداخته شد و در نهايت بر اساس اعمال وزن نهایی هر یک از زیر معیارهای محيطي و اقليمي مؤثر در کشت، نقشه پهنه­بندي نواحي مستعد کشت مرکبات استان تهيه گرديد. نتایج نشان داد كه روش فرآيند تحليل سلسله مراتبي به­دلیل سادگي، انعطاف­پذيري و به كارگيري همزمان معيارهاي كيفي و كمي، با كاربرد مطلوب در برنامه­ريزي اقلیمی- محیطی، توانايی آشکارسازی و تفکیک مناطق مستعد کشت مرکبات در خوزستان را دارد. بر اساس این پژوهش، نقشه پهنه­بندي آگروکليماي کشت مرکبات خوزستان در 4 کلاس اهميت (ضعيف، متوسط، خوب و عالي) طبقه­بندي مي­شود. مناطق شمالي و شرقي استان از شرايط خوب تا عالي جهت کشت مرکبات برخوردار است و مناطق محدوديت­دار استان با پتانسيل ضعيف، بخش­هاي جنوبي، مرکزي و غربي را در بر مي­گيرند.

واژگان کلیدی
: اقليم، مرکبات، پهنه‌بندي، سيستم اطلاعات جغرافيايي، روش فرآيند تحليل سلسله مراتبي، خوزستان.

منابع و مآخذ مقاله

منابع

-آل کثير، ا.، 1390. مطالعه و بررسي شرايط اقليمي موثر بر کشت نيشکر با استفاده از تکنيک GIS در استان خوزستان، پايان‌نامه کارشناسي‌ارشد اقليم‌شناسي، دانشگاه آزاد واحد اهواز.

-اماني، ح.، 1378. اقليم کشاورزي گندم ديم مطالعه موردي شهرستان مريوان، پايان‌نامه کارشناسي‌ارشد جغرافياي طبيعي (اقليم‌شناسي در برنامه‌ريزي محيطي)، دانشگاه شهيد بهشتي.

-بازگير، س.، 1378. بررسي پتانسيل اقليمي کشت گندم ديم (مطالعه موردي استان کردستان)، پايان‌نامه کارشناسي-ارشد اقليم‌شناسي، دانشگاه تهران.

-تاجور، ي. و حيات بخشي، ع.، 1384. کشت و پرورش مرکبات، موسسه تحقيقات مرکبات کشاورزي.

-خالدی، ش.، محمدی، ا. و کرمی، م.، 1387. مکان‌يابي اقليمي کشت سيب در شهرستان سميرم با استفاده از مدل‌هاي سلسله مراتبي (AHP)، بولين و انواع روش‌هاي مدل فازي در محيط GIS، تحقيقات كاربردي علوم جغرافيايي، شماره 11، ص 55-72.

-دماوندي، ع.ع.، طاهري، م.، اسماعيلي، م. و خلفي، ج.، 1389. پهنه‌بندي مناطق مناسب كشت گندم ديم در استان زنجان با استفاده از GIS، فصلنامه فن‌آوري‌هاي نوين كشاورزي، شماره 1، ص 81-102.

-ضيائيان فيروزآبادي، پ.، خالدی، ش.، خندان، س. و علیزاده، ا.، 1389. پهنه‌بندي اگروکليماي مرکبات در استان لرستان با استفاده ازمدل هم‌پوشاني شاخص و منطق فازي و مقايسه مدل‌ها، فصل‌نامه آمايش محیط، شماره 8، ص 21-54.

-عظيمي، ف.، شكيبا، ع.ر. و سعيدي، ن.، 1388. پهنه‌بندي اقليم کشاورزي جنوب و جنوب غرب ايران با استفاده از روش تجزيه خوشه‌اي، مجله پژوهشهاي جغرافيايي، شماره 4، ص 47-58.

-فرج زاده، م. و تکلوبيغش، ع.، 1380. ناحيه‌بندي آگروکليماي استان همدان با استفاده از سيستم اطلاعات جغرافيايي با تاکید بر گندم دیم، مجله پژوهشهاي جغرافيايي، شماره 41، ص 93-105.

-فلاحتي، ف.، 1385. مکان‌يابي اراضي مستعد باغات ميوه با تاکيد بر فاکتورهاي اقليمي با رويکرد GIS&RS (مطالعه موردي: گردو استان تهران)، پايان‌نامه کارشناسي‌ارشد اقليم-شناسي، دانشگاه تربيت معلم تهران.

-قدسي پور، ح.، 1388. فرآيند تحليل سلسله مراتبي AHP، انتشارات دانشگاه امير‌كبير، 224 ص.

-قلي زاده، م.، 1387. بررسي پارامترهاي اقليمي موثر در کاشت زيتون استان لرستان، پايان‌نامه کارشناسي‌ارشد اقليم-شناسي، دانشگاه تربيت معلم تهران.

-کمالي، غ.، صدقياني پور، ع.، صداقت كردار، ع. و عسگري، ا.، 1387. بررسي پتانسيل اقليمي کشت گندم ديم در استان آذربايجان شرقي، مجله آب و خاک (علوم و صنایع کشاورزی، دوره 22، شماره 2، ص 467-483.

-محمدي، ح.، 1385. آب و هواشناسي کاربردي، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ اول، 259 ص.

-محمدي، ح. و مقتدري، ق.، 1383. ارزيابي پتانسيل‌هاي اقليمي کشت نخل در استان گلستان، پژوهش‌هاي جغرافيايي شماره 49، ص 163-178.

-محمدي، ح.، كاظمي، م. و گودرزي، ن.، 1386. کاربرد GIS در امکان سنجي کشت زيتون در استان اصفهان، پژوهش و سازندگي در زراعت و باغباني، شماره 74، ص 123-133.

-ميرزابياتي، ر.، 1383. بررسي نواحي مستعد کشت زعفران در دشت نيشابور با استفاده از GIS&RS، پايان‌نامه کارشناسي‌ارشد اقليم‌شناسي، دانشگاه تربيت مدرس.

-وطن خواه سادات، ا.، 1388. امکان سنجی اقلیمی کشت مرکبات در پارس‌آباد مغان، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد اقلیم‌شناسی در برنامه‌ریزی محیطی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهر.

-Akıncı, H., Özalp, A. and Turgut, B., 2013. Agricultural land use suitability analysis using GIS and AHP technique: Journal of Computers and Electronics in Agriculture, v. 97, p. 71-82

-Badini, O., Stocle, C.O. and Franz, E.H., 1997. Application of CropSimulation Modeling and GIS to Agro climatic Assessment in BurkinaFaso: Agriculture Ecosystems & Environment, v. 64(3), p. 233-244.

-Beigbabayi, B. and Azadi Mobaraki, M., 2012. Using AHP Modeling and GIS to Evaluate the Suitability of Site with ClimaticPotential for Cultivation of Autumn Canola in Ardabil Province: Annals of Biological Research, v. 3(5), p. 2307-2317

-Malczewski, J., 2000. On the use of weighted linear combination method in GIS: Common and Best Practice Approaches, Transactions in GIS, v. 4(1), p. 5-22.

-Moreno, J., 2005. A spreadsheet module for consistent consensus building in AHP- group decision making: Group Decision and Negotiation, v. 14, p. 89-108.

-Saaty, T. L., 1980. The Analytical Hierarchy Process, McGraw Hill, New York, 350 p.

-Saaty, T.L., 2000. Fundamentals of decision making and priority theory, 2nd Ed., PA: RWS Pub, Pittsburgh.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.