ارزیابی خشكسالي و تاثير آن بر منابع آب سطحي و زيرزميني (مطالعه موردي: حوزه آبخيز رودخانه ميناب)

احمد نوحه گر, نسیم قشقایی زاده, مریم حیدرزاده, محمررضا ایدون, مهدی پناهی

چکیده


خشکسالی­ها از مخرب­ترین رویدادهای آب وهوایی هستند که باعث خسارت­های قابل توجهی هم در بخش منابع طبیعی و هم در زندگی انسان­ها می­شوند. حوزه آبخيز رودخانه ميناب به دليل وجود سد استقلال و اهميت منابع آب­هاي سطحي و زيرزميني و واقع شدن دشت­هاي قابل توجه در این حوزه انتخاب شده است. فراوانی خشکسالی با استفاده از دو شاخص RDI و SPI در ايستگاه هاي بارانسنجي معرف واقع در دشت­هاي اين حوزه تعيين شد. نتایج نشان داد هر دو شاخص SPI و RDI بیشترین فراوانی خشکسالی ملایم و متوسط را برای منطقه برازش دادند. شاخص SPI براساس فرضيه سنجه كارآمد، سازگاری بهتری با منطقه مورد مطالعه نشان داد. بنابراین شاخص برای ارزیابی روابط خشکسالی و منابع آب انتخاب شد. سپس به منظور بررسي تاثير خشكسالي بر منابع آب سطحي رابطه اين شاخص­ با تغييرات متوسط دبي سالانه ایستگاه­های هیدرومتری نزدیک هر دشت سنجيده شد. نتايج نشان داد اين رابطه با همبستگي بالا معني­دار مي­باشد. در مرحله بعد به منظور بررسي اثر خشكسالي بر منابع آب زيرزميني، با استفاده از رابطه همبستگي دو متغيره، ضريب تاثير برداشت و خشكسالي بر تغييرات سطح آب زيرزميني محاسبه شد و معلوم گرديد افت سطح آب همه دشت­هاي مورد مطالعه متاثر از خشکسالی با ضریب تاثير بالا است به جز دشت مسافرآباد كه چاه­هاي آن در سفره دوم واقع شده و بخش عمده تغذيه آبخوان آن، از طريق سازندهای سخت ارتفاعات صورت می­گيرد و تاثیرپذیری کمتری از بارش دشت دارد.  


واژگان کلیدی


: آب سطحي، آب زيرزميني، خشكسالي، دشت ميناب، SPI، RDI

تمام متن:

PDF

منابع و مآخذ مقاله


اسدی‌زارچ، م.ا.، مبین، م.ح.، ملکی نژاد، ح. و دستورانی، م.ت.، 1388. بررسي خشكسالي اقليمي در ايستگاه اصفهان با استفاده از شاخص جديد RDI، دومین همایش ملی اثرات خشکسالی و راهکارهای مدیریتی آن.

- باب الحوائجی، م.، 1384. مدیریت بحران خشکسالی در استان هرمزگان، پایان نامه‌ کارشناسی‌ارشد، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده‌ علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی.

-بذرافشان، ج .، ١٣٨١. مطالعه تطبيقي برخي شاخص‌هاي خشکسالي هواشناسي در چند نمونه اقليمي ايران، پايان‌نامه کارشناسي‌ارشد آبياري، دانشکده کشاورزي، دانشگاه تهران.

-جمشیدی، ح.، خلیلی، د.، حقیقی، ع. ا. ک. و زند پارسا، ش.، 1388. بررسي و مقايسه شاخص‌هاي خشكسالي SPI و RDI در ايستگاه‌هاي منتخب سينوپتيك كشور، دومین همایش ملی اثرات خشکسالی و راهکارهای مدیریتی آن.

-حسن زاده، ی.، کردانی، ا.ع. و فاخری‌فرد، ا.، 1390. پیش‌بینی خشکسالی با استفاده از الگوریتم ژنتیک و شبکه عصبی، مجله آب و فاضلاب ایران، شماره 3، صفحات48-60.

-حمیدیان پور، م.، 1384. تحلیل دوره‌های خشکسالی دشت قزوین و میزان اثرات آن بر منابع آب زیرزمینی، پایان نامه کارشناسی‌ارشد دانشگاه شهید بهشتی، دانشکده‌ علوم زمین، گروه جغرافیا.

-خلیلی، ع. و بذرافشان، ج.، 1382. ارزيابي كارايي چند نمايه خشكسالي هواشناسي در نمونه-هاي اقليمي مختلف ايران، نشریه نیوار شماره 48 و 49. بهار و تابستان، ص 79 -93 .

-سليماني، ل. و حقي زاده، ع.، 1394. ارزيابي تاثير خشكسالي‌هاي اخير بر كاهش آبدهي درياچه‌ها، مطالعه موردي: درياچه كيو خرم آباد، بولتن بين‌المللي منابع آب، شماره 3، زمستان 94، ص 99 تا 108.

-شایگان، م.، 1383. تجزیه و تحلیل ریسک خشکسالی با استفاده از داده‌های سنجش از دور و GIS (مطالعه موردی: حوزه قوچان-شیروان)، پایان‌نامه‌ کارشناسی‌ارشد، گروه سنجش از دور و GIS ،دانشکده‌ علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس.

-شایق، ا. و سلطانی، س.، 1390. مقايسه شاخص‌هاي خشک‌سالي هواشناسي در استان يزد، مجله علوم و فنون كشاورزي و منابع طبيعي، علوم آب و خاك، سال پانزدهم، شماره 5، ص 231-249.

-شکیبا، ع.ر.، میرباقری، ب. و خیری، ا.، 1389. خشكسالي و تأثير آن بر منابع آب زيرزميني در شرق استان كرمانشاه با استفاده از شاخص SPI، جغرافيا (فصلنامه علمي پژوهشي انجمن جغرافياي ايران)، دوره جديد، سال 8، شماره 25، ص 20-31.

-صفدري، ع. ا.، ١٣٨٢. آناليزهاي منطقه‌اي و شدت مدت فراواني خشکسالي با استفاده از بارش در حوزه کارون، پايان‌نامه کارشناسي‌ارشد بيابان زدايي، دانشکده منابع طبيعي، دانشگاه تهران.

-فرج‌زاده اصل، م.، 1374. قابلیت خشکسالی و محدویت‌های بهره‌برداری از منابع آب در ایران، سومین سمینار علمی مطالعات منابع آب، 17- 15 مهرماه 1374، تهران، ص 332-345.

-گزارش بيلان دشت مسافرآباد مطالعات بهنگام سازي طرح جامع منابع آب، مهندسین مشاور يكم، 1391، کارفرما: شركت سهامي آب منطقه‌اي هرمزگان.

-گزارش تمدید ممنوعیت دشت مسافرآباد، 1393، شرکت سهامی آب منطقه‌ای هرمزگان.

-محمدی، ع. و اژدري مقدم،م.، 1391. بررسي شاخص‌هاي خشكسالي RDI و SPI در ايستگاه سينوپتيك يزد، نهمین کنگره بین المللی مهندسی عمران، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان.

-مسعودیان، ا.،1377. بررسی نظام تغییرات زمانی-‌‌‌ مکانی بارش در ایران زمین، رساله دکترای اقلیم‌شناسی، دانشکده علوم‌انسانی، دانشگاه تهران.

-Asadi Zarch, M.A., Malekinezhad, H., Mobin, M.H., Dastorani, M.T. and Kousari, M.R., 2011. Drought Monitoring by Reconnaissance Drought Index (RDI) in Iran, Water Resource Manage, DOI 10.1007/s11269-011-9867-1.

-Belayneh, A. and Adamowski, J., 2012. Standard Precipitation Index Drought Forecasting Using Neural Networks, Wavelet Neural Network and Support Vector Regression, Applied Computational Intelligence And Soft Computing, 13 p.

-Edward, D.C. and Mckee, T. B., 1997. Characteristics of 20th century drought in the United States and multiple timescales, Climatology Report, Colorado State University, 155 p.

-Jenkins, K. L., 2011. Modeling the Economic and Social Consequences of Drought under Future Projection of Climate Change, Ph.D Thesis, Department of Land Economy, University of Cambridge, 222 p.

-Mckee, T.B., ‌Doesken, N.J. and Kleist, J., 1993. Drought monitoring with multiple timescales, Preprints, In: 8th conference on Applied Climatology, p. 179- 184.

-Mishra, A. K. and Singh, V.P., 2011. Drought modeling - A review, Journal of Hydrology, v. 403, p. 157-175.

-Panda, D.K., Mishra, A., Jena, S.K., James, B.K. and Kumar, A., 2007. the influence of drought and anthropogenic effects on groundwater levels in Orissa, India, Journal of hydrology, v. 343, p. 140- 153.

-Tsakiris, G., Pangalou, D. and Vangelis, H., 2007. Regional Drought Assessment Based on the Reconnaissance Drought Index (RDI), Water Resource Manage, v. 21, p. 821–833, DOI 10.1007/s11269-006-9105-4.


ارجاعات

  • در حال حاضر ارجاعی نیست.