palette
اثرات نامطلوب برداشت شن و ماسه بر سیستم رودخانه‌ای، مطالعه موردی: رودخانه شیرود تنکابن (استان مازندران)
محمد مهدی حسین زاده, نیکو شیرود عیسی, رضا اسماعیلی

چکیده

رودخانه­ها امروزه منافع بسیاری برای جوامع بشری دارند. یکی از این منافع برداشت شن و ماسه از بستر و کناره رودخانه­ها است که آثار نامطلوبی بر مورفولوژی و اکوسیستم رودخانه به دنبال داشته است. رودخانه شیرود در شهرستان تنکابن جریان دارد که از کوه­های البرز سرچشمه و به دریای خزر می­ریزد. در حال حاضر در بخش جلگه­ای رودخانه شیرود سه معدن شن و ماسه فعال است. معدن اول در روستای کشکو، معدن دوم در مجاورت روستای سلیمان­آباد و معدن سوم نیز در روستای کچانک قرار دارد. در این پژوهش وضعیت ریخت­شناسی و اثرات برداشت شن و ماسه بر کیفیت آب رودخانه مورد بررسی قرار گرفت. در این مطالعه، 8 سایت نمونه­گیری آب در طول رودخانه انتخاب و در دو زمان کم­آبی و پرآبی نمونه­ها برداشت و پارامترهای کیفیت آب شامل دما، pH، TSS، TDS، هدایت الکتریکی (EC)، کدورت و سختی اندازه­گیری شد. جهت بررسی تفاوت مقادیر هر یک از متغیرها از روش­های آماری شامل آزمون t تک نمونه­ای، ویلکاکسون و فریدمن استفاده شد. بررسی تفاوت مقادیر متغیرها با استفاده از آزمون t تک نمونه­ای نشان می­دهد که مقادیر هریک از این متغیرها در سایت­های مختلف از بالادست به سمت پایین­دست تفاوت معناداری را نشان می­دهد. هم­چنین تغییرات در نمونه­های صبح و عصر با استفاده از آزمون ویلکاکسون نیز نشان می­دهد که به‌جز یک نمونه از NTU و سختی آب، مقدار سایر متغیرها دارای تفاوت معنی­دار هستند. بررسی هر یک از نمونه­ها در چهار زمان مورد برداشت با استفاده از آزمون فریدمن نشان‌دهنده تفاوت مشخص بین همه متغیرها در نمونه­های مختلف است. با وجود معناداری تغییرات در هریک از نمونه­ها، مقدار هیچ‌یک از متغیرها بیش از مقدار استاندارد نبوده و رودخانه در شرایط نرمال قرار دارد. مهم‌ترین پیامد ژئومورفولوژیک این برداشت­ها، پایین رفتن و افت بستر رودخانه، فرسایش کرانه­ای و ناپایداری کانال شیرود را طی سیلاب­های زمستانه فراهم کرده است.

واژگان کلیدی
اکوسیستم رودخانه، برداشت شن و ماسه، تنکابن، رودخانه شیرود، زیست محیطی

منابع و مآخذ مقاله

-صادقی، ح. ر.، قره محمودلی، س.، خالدی درویشان، ع.، خیرفام، ح.، کیانی هرچگانی، م. و سعیدی، پ.، 1393. تأثیر برداشت شن و ماسه رودخانه‌ای بر تغییر پذیری ماهانه غلظت رسوب معلق، نشریه حفاظت منابع آب و خاک، سال سوم، شماره سوم، ص 65-77.

-صداقت، م.، 1387. زمین و منابع آب (آب زیرزمینی)، انتشارات دانشگاه پیام نور، 288 ص.

-علی‌دوست، ش. و ثابت رفتار، ک.، 1392. بررسی اثرات محیط زیستی برداشت شن و ماسه از بستر رودخانه (مطالعه موردی در رودخانه شیرود)، سومین کنفرانس بین‌المللی برنامه‌ریزی و مدیریت محیط زیست، 5 آذر 1392، دانشگاه تهران.

-Bayram, A.O¨. and nsoy, H., 2015. Sand and gravel mining impact on the surface water quality: a case study from the city of Tirebolu (Giresun Province, NE Turkey), Springer-Verlag Berlin Heidelberg, Environ Earth Sci (2015), v. 73, p.1997-2011.

-Kondolf, G.M., 1994. Geomorphic and environmental effects of instream gravel mining, Landscape and Urban Planing, v. 28, p. 225-243.

-Kondolf, G.M., 1997. Hungry Water: Effects of Dams and Gravel Mining on River Channels, Springer-Verlag New York Inc: Environmental Management, v. 21(4), p. 533-551.

-Meador, M.R. and Layher, A.O., 1998. Instream sand and gravel mining: environmental issues and regulatory process in the United States, Fisheries, v. 23, p. 6-13.

-Naveen savior, M., 2012. Enviromental impact of soil and sand Mining: a review, International Journal of Science, Environment and Technology, v. 1(3), p. 125-134.

-NSW, 1992. The NSW sand and gravel extraction policy for non tidal rivers, New South Wales Government.

-Sandecki, M., 1989. Aggregate mining in river systems, Calif Geol 42, p. 88-94.

-Sreebha, S. and Padmalal, D., 2011. Environmental impact assessment of sand mining from the small catchment rivers in the Southwestern Coast of India: a case study, Environ Manage, v. 47, p. 130-140.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.