palette
تهيه نقشه آسيب‌پذيری بيابان‌زايی و اولويت‌بندی راهبردهای مقابله در اکوسيستم‌های استان خراسان رضوی بر پايه الگوريتم نارتبه‌ای پرامسه

چکیده

 بیابانی شدن را می­توان نمود عینی فروپاشی اکوسیستم در مناطقی دانست که تغییرات و اغتشاشات محیطی، مجال حفظ تعادل را از اکوسیستم ربوده است. اکوسیستم­هایی که به واسطه قرار داشتن در محیط­های شکننده از آسیب­پذیری بالایی در برابر تغییرات حاصل از نیروهای موثر در بیابان­زایی برخوردارند. بخش وسیعی از اراضی کشور ایران را محیط­های خشک و نيمه خشک آسیب­پذیر به خطر بیابانی شدن احاطه کرده­اند، بطوريکه در حدود 75% از اکوسيستم­های مناطق خشک و نيمه خشک کشور، با آثار و پيامدهای بيابانی شدن روبرو هستند. هدف از اين پژوهش تهيه نقشه آسيب­پذيری اکوسيستم­های استان خراسان رضوی به بيابانی شدن و ارائه مديريت راهبردی اکوسيستم­های مذکور در چارچوب معيارهای اکولوژيکی-اقتصادی است. بدين منظور در دو مرحله روش پژوهش حاضر انجام گرفت. در مرحله نخست، بر پايه تغييرات کاربری اراضی در بين سال­های 1990 الی 2012، نقشه آسيب­پذيری بيابان­زايی با استفاده از الگوريتم نارتبه­ای پرامسه II و معيارهای اصلی بيابان­زايی برای سال 2012 تهيه شد. در مرحله بعد، بر اساس نقشه آسيب­پذيری تهيه شده و نظرات کارشناسان، شش راهبرد (استراتژی) مقابله با بيابانی شدن اراضی استان بر پايه معيارهای اکولوژيکی-اقتصادی ارائه و سند مديريت راهبردی مقابله با اين پديده بر پايه الگوريتم نارتبه­ای پرامسه تدوين شد. نتايج پژوهش نشان داد که 7/91% از مساحت استان خراسان رضوی در محدوده کلاس کیفی آسیب­پذیری زیاد، 36/2% در کلاس آسیب­پذیری متوسط و 85/5% در کلاس آسیب­پذیری پایین قرار دارد. از ميان راهبردهای در نظر گرفته شده، کنترل چرا مهم­ترين برنامه اقدام مقابله با بيابانی شدن در استان است.  هم­چنين به ترتیب راهبرد اصلاح سیستم­های آبیاری، کنترل فرسایش، مدیریت منابع آبی و روش­های احیاء خاک در رتبه­های بعدی اين سند قرار گرفتند. 

واژگان کلیدی
آسيب‌پذيری بيابان‌زايي، اکوسيستم، پرامسه، مديريت استراتژيک

منابع و مآخذ مقاله

اداره کل منابع طبیعی خراسان رضوی.، 1387. گزارش کانون‌های بحرانی فرسایش برای خراسان رضوی، 157 ص.

- اصفهاني‌پور، ا.، و لسانی، ت.، 1390. تعيين سناريوي برتر حمل و نقل همگاني مسافر درون شهري با فازی- تاپسيس، پژوهشنامه حمل و نقل، سال هشتم، شماره 4، ص 323-343.

- رفیعیان، م.، و شالی، م.، 1391. تحلیل فضایی سطح توسعه‌ یافتگی تهران، نشریه مدرس علوم انسانی، برنامه‌ریزی و آمایش فضا، دوره یازدهم، شماره 4، ص 25- 49.

- سپهر، ع.، 1392. تعادل ترمودینامیکی و فروپاشی کاتاستروفیک اکوسیستم: بیابانی‌شدن و گذرهای بحرانی. مجله جغرافيا و برنامه‌ريزي محيطي (ویژه نظریه پردازی)، شماره 25، در دست چاپ.

- سپهر، ع.، اختصاصي، م.ر.، و المدرسي، س.ع.، 1391. ايجاد سامانه شاخص‌هاي بيابان زايي بر اساس DPSIR (بهره‌گيري از روش فازي- تاپسيس). مجله جغرافيا و برنامه‌ريزي محيطي شماره 23 (45)، 1، ص 33-50.

- شاه‌منصوری، آ.، سلمان صباحی، م.، و رضایی آدریانی، ر.، 1391. بررسی موردی انتخاب محل و نوع تصفیه‌خانه آب به روش AHP، مجله آب و فاضلاب، شماره 4، ص 134- 139.

- صادقی روش، م. ح.، زهتابیان، غ.ر.، و طهمورث، م.، 1391. ارزیابی آسیب‌پذیری زیست محیطی نسبت به خطر بیابان‌زایی (مطالعه موردی منطقه خضرآباد یزد)، نشریه پژوهش‌های آبخیزداری، شماره 96، ص 75-87.

- فرج زاده اصل، م.، كاشكي، ع.ر.، و شايان، س.، 1387. تحليل تغييرپذيري عملكرد محصول گندم ديم با رويكرد تغييرات اقليمي (منطقه مورد مطالعه استان خراسان رضوي)، فصلنامه مدرس علوم انساني، دوره13 ، شماره 3، ص 227-256.

- محمدی، ج.، ضرابي، ا و احمديان، م.، 1391. اولويت سنجي مكاني توسعه فضاهاي سبز و پارك-هاي شهري با استفاده از روش AHP، فصلنامه علمي- پژوهشي نگرش‌هاي نو در جغرافياي انساني، سال چهارم، شماره دوم، ص 41-62.

- نصيري، ح.، علوي پناه، س. ك.، متين فر، ح.ر.، عزيزي، ع.، و حمزه، م.، 1391. پياده سازي مدل اكولوژيكي كشاورزي با رويكرد PROMETHEE II و Fuzzy AHP در محيط GIS (مطالعه موردي: شهرستان مرودشت)، مجله محيط شناسي، سال سي و هشتم، شماره 3 ، ص 109-122.

- نيك نفس، آ.، مقدم چركري، ن. ، و نيك نفس، ع. ا.، 1387. سيستم توصيه‌گر مبتني بر روش PROMETHEE II براي دسته‌هاي مختلف اقلام با تكرار خريد پايين. چهاردهمین کنفرانس ملی سالانه انجمن کامپیوتر ایران، دانشگاه صنعتی امیرکبیر (پلی تکنیک تهران) ایران.

- Anderson, J.R., Hardy, E., Roach. J.T., and Witmer, R.E., 2001. A Land Use and Land Cover Classification System for use with Remote Sensor Data. Geological Survey professional United State. Washington, 41 p.

- Babic, Z., and Plazibat, N., 1998. Ranking of enterprises based on multi-criteria analysis; International Journal of Production Economics, v. 56-57, p. 29-35.

- Brans J. P., Mareschal B., and Vincke P., 1984. "PROMETHEE: A new family of outranking methods in multi criteria analysis," Operational Research, p. 477-490.

- Brans, J.P., Vincke, Ph., and Mareschal, B., 1986. How to select and how to rank project: The PROMETHEE method. European Journal of Operational Research, v. 24, p. 228-238.

- Dias L. C., Costa J. P., and Climaco J. N., 1998. "A parallel implementation of the PROMETHEE method," European journal of operational research, v. 104, p. 521-531.

- FAO, UNEP., 1994. Land degradation in South Asia: its severity causes and effects upon the people, World Soil Resources Reports. No. 78.

- Figueira, J., Greco, S., and Ehrgott, M., 2005. Multiple Criteria Decision Analysis: State of the art surveys, Springer eBook, ISBN: 0-387-23081-5.1045 p.

- Grau, J. B., Anton, J. M., Tarquis, A. M., Colombo, F., de los R´ıos, L., and Cisneros, J. M., 2010. An application of mathematical models to select the optimal alternative for an integral plan to desertification and erosion control (Chaco Area – Salta Province – Argentina. Biogeosciences,v. 7, p. 3421–3433.

- Grau, J., Anton, J. M., Tarquis, A. M., 2007. MCDM Methods for Waste Management Planning in a rural Area, Proceedings of CITSA 2007, session Soft Computing and Signal Processing, Orlando Florida, USA, p.15–17.

- Jansen, L.J.M., and Antonio, D. G., 2002. Parametric land cover and land-use classification as tools for environment change detection, Agriculture, Ecosystems and Environment. v. 91, Issues 1–3, P. 89–100.

- Pohekar, S. D., and Ramachandran, M., 2004. "Application of multi-criteria decision making to sustainable energy planning—A review," Renewable and Sustainable Energy Reviews, v. 8, p. 365-381.

- Sepehr, A., and Zucca, C., 2012. Ranking desertification indicators using TOPSIS. Journal of Natural Hazards, v. 62, P. 1-19.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.