palette
ارزیابی پهنه‌های بارشی با استفاده داده‌های ماهواره TRMM در استان فارس
محمود احمدی, مهدی نارنگی فرد

چکیده

به جهت عدم توانایی ارائه داده­های مکانی بارش با وضوح بالا با استفاده از ایستگاه­های باران سنجی و محدودیت در انعکاس تغییرات مکانی بارندگی به طور موثر، به ویژه در مناطقی که در آن توزیع ایستگاه­های همدید و باران­سنجی بسیار بالا است؛ لزوم بکارگیری تکنیک­های سنجش از دور از اهمیت بیشتری برخوردار است. در دو دهه اخیر استفاده از داده­های ماهواره­ای و تکنیک­های سنجش از دور جهت پژوهش­های آب و هواشناسی رایج شده است. بدین جهت در این پژوهش، به منظور ارزیابی پهنه­های بارشی در استان فارس از داده­های ماهواره TRMM، به طور جداگانه برای فصول پاییز، زمستان، بهار و تابستان در بازه زمانی (1998-2012) استفاده شده است؛ سپس با بکارگیری روش میانیابی کریجینگ معمولی و وزن­دهی معکوس فاصله نقشه پراکنش مکانی و زمانی الگوهای بارشی تهیه گردید و جهت ارزیابی مدل­های درونیابی، از روش ریشه دوم مربع خطا (RMS) و مقدار استاندارد شده آن (RMSS) استفاده شد. یافته­های پژوهش نشان داد بیشینه میانگین سالانه بارش در مناطق باختری و کمینه آن در نواحی جنوب و جنوب خاوری روی می­دهد. همچنین تغييرات مکانی قابل توجهي در پهنه­های بارشی در محدوده سرزمین پژوهش در مقياس‌هاي فصلي و سالانه بجز در فصل تابستان وجود ندارد، در فصل تابستان کمترین میزان بارش و انحراف معیار رخ می­دهد که بر خلاف بارش سالانه از آرایش بارشی باختری- خاوری تبعیت نمی­کند و بیشینه بارشی آن مربوط به مناطق جنوب خاوری است؛ نتایج ارزیابی روش­های میانیابی نیز نشان داد روش کریجینگ با میزان خطا سالانه (RMS) 28 در مقابل 30 روش وزن­دهی معکوس فاصله از میزان خطای کمترین برخوردار است، همچنین کمترین میزان خطا در تابستان و بیشترین در فصل زمستان محاسبه گردید. 

واژگان کلیدی
بارش، ماهواره TRMM، پهنه‌بندی، تکنیک‌های زمین آمار، استان فارس

منابع و مآخذ مقاله

- آذری، ح.، متکان، ع.، شکیبا، ع.، و پورعلی، ح.، 1388. شبيه‌سازی و هشدار سيل با تلفيق مدل-های آبشناس در GIS و برآورد بارش از طریق سنجش از دور، فصلنامه زمین شناسي ايران، سال سوم، شماره 9، ص 39-51.

-ارشادی، ع.، و خیابانی، حمید.، 1383. کاربرد سنجش از دور در ارزیابی سیستم یکپارچه منابع آب حوضه‌های آبریز مطالعه موردی: پروژه طرح جامع مدیریت منابع آب حوضه آبریز کابل، کارگاه آموزشی کاربرد GIS و RS در آبیاری و زهکشی، ص 129-144.

-امیدوار، ک.، و ترکی، م.، 1391. شناسایی الگوهای ریزش بارش‌های سنگین در استان چهارمحال بختیاری، مجله مدرس علوم انسانی- برنامه‌ریزی و آمایش فضا، دوره 16، شماره 4، ص 135-162.

-امیدوار، ک.، فنودی، م.، و بنی‌واهب، ع.، 1392. بررسی تطابق آمار بارندگی ماهواره TRMM با ایستگاه‌های اقلیمی زمینی مطالعه موردی: ایستگاه-های همدید استان خراسان رضوی، نخستین کنفرانس ملی آب و هواشناسی، دانشگاه تحصیلات تکمیلی صنعتی و فناوری پیشرفته، کرمان.

-بیات، ب.، زهرايي، ب.، تقوي، فرحناز،. و ناصری، م.، 1390. ارزيابي روش‌هاي زمين آماري مكاني در تعيين الگوي فضايي بارش: تحقيق موردي حوضه آبريز درياچه نمك، مجله ژئوفيزيك ايران، جلد 5، شماره 4، ص 89-110.

-ثقفيان، ب.، رزمخواه، ه.، و قرمز چشمه، ب.، 1390. بررسي تغييرات منطقه‌اي بارش سالانه با كاربرد روش‌هاي زمين آمار (مطالعه‌ي موردي: استان فارس)، مهندسي منابع آب، سال چهارم، شماره 9، ص 29-38.

-جلالی، م.، و بلیانی، ی،. 1389. تحلیل همدید بارش‌های ماهانه و فصلی استان فارس طی دوره آماری 2505-1982 میلادی، فضای جغرافیایی، سال نهم، شماره 31، ص 186-159.

-جوانمرد، س.، گلستانی، س.، و عابدینی، ی.، 1390. مطالعه و بررسي بر روي توزيع مكاني و زماني نرخ بارش‌هاي همرفتي و پوششي بر روي ايران با استفاده از داده‌هاي ماهواره TRMM-TMI، مقاله‌نامه کنفرانس فیزیک ایران، تهران، ص 2716-2719.

-حاجي‌ميررحيمي، م.، و فیضی‌زاده، ب.، 1387. بررسی دقت داده‌های رادار زمینی و TRMM در برآورد بارش، همایش ژئوماتیک 87، تهران.

-حجازی‌زاده، ز.، علیجانی، ب.، ضیاییان، پ.، کریمی، م.، و رفعتی، س.، 1391. ارزیابی بارش ماهواره 3B43 و مقایسه آن با مقادیر حاصل از تکنیک درونیابی کریجینگ، سنجش از دور و GIS ایران، سال چهارم، شماره 3، ص 49-64.

-حسنی‌پاک، ع.ا.، 1380، تحلیل داده‌های اکتشافی، تهران، دانشگاه تهران، 254 ص.

-ذبیحی، ع.، سليماني، ک.، شعبانی، م.، و آبروش، ص.، 1390. بررسي توزيع مكاني بارش سالانه با استفاده از روش‌هاي زمين آماري (مطالعه‌ي موردي: استان قم)، پژوهش‌هاي جغرافياي طبيعي، شماره 78، ص 101-112.

-رضایی م.، و رستمی، ه.، 1387. انتشار نقشه بارش جهانی در کمترین فاصله زمانی بعد از وقوع با استفاده از ماهواره TRMM و سایر ماهواره‌ها، مجله سپهر، دوره هفدهم، شماره 65، ص 30-33.

-شمس‌نيا، ا.، و پيرمراديان، ن.، 1387. ارزيابي شبيه‌هاي درون‌يابي محيط سامانه‌ي اطلاعات جغرافيايي (GIS) در پهنه‌بندي داده‌هاي بارندگي استان فارس، مهندسي آب، سال اول، شماره 1، ص 35-45.

-صفرراد، ط.، فرجي سبكبار، ح.، عزيزي، ق.، و عباسپور، ر.، 1392. تحليل مكاني تغييرات بارش در زاگرس مياني از طريق روش‌هاي زمين آمار (1995-2004)، جغرافيا و توسعه شماره 31، ص 149-164.

-عساکره، ح.، 1387. كاربرد روش كريجينگ در ميانيابي بارش مطالعه موردي: ميانيابي بارش 26/12/1376 در ایران زمین، جغرافیا و توسعه، شماره 12، ص 25-42.

-قادری، ح.، علیجانی، ب.، 1389. تحلیل سینوپتیکی بارش‌های شدید لارستان، جغرافیای طبیعی، سال سوم، شماره 8، ص 17-36

-متکان، ع.، شکیبا، ع.، و یزدانی، آ.، 1386. درون-یابی اطلاعات بارندگی روزانه استان فارس با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی، سرزمین، سال چهارم، شماره 13، ص 1-14.

-متکان، ع.، شکیبا، ع.، بداق جمالی، ج.، عاشورلو، د.، محمدیان، و.، و بهارلو، ا.، 1388. قابليت الگوريتم‌هاي تركيبي مادون قرمز و مايكروويو ماهواره در تخمين بارندگي، همایش ژئوماتیک، تهران.

-متکان، ع.، شکیبا، ع.، عاشورلو، د.، بداق جمالی، ج.، و محمدیان، و.، 1388. قابليت داده‌های تركيبي مادون قرمز و مايكروويو غیر فعال سنجش از دور در تخمين بارندگي و پایش سیلاب (مطالعه موردی: استان گلستان)، سنجش از دور و GIS ایران، سال اول، شماره 2، ص 31-44.

-محمدی، ب.، و مسعودیان، ا.، ۱۳۸۹. تحلیل همدید بارش‌های سنگین ایران مطالعه موردی: آبان ماه ۱۳۷۳، جغرافیا و توسعه، شماره ۱۹، ص ۴۷-۷۰.

-مسعودیان، ا.، و محمدی، ب.، 1389. تحلیل فراوانی تابع همگرایی شار رطوبت در زمان رخداد بارش‌هاي ابرسنگین ایران، چهارمین کنگره بین المللی جغرافیدانان جهان اسلام، زاهدان، ایران.

-مظفری، غ.، میرموسوی، ح.، و خسروی، ی.، 1391. ارزیابی روش‌های زمین‌آمار و رگرسیون خطی در تعیین توزیع مکانی بارش مورد: استان بوشهر، جغرافیا و توسعه، شماره 27، ص 76-63.

-مهرشاهی، د.، و خسروي، ی.، 1389. ارزیابی روش‌هاي میانیابی کریجینگ و رگرسیون خطی بر پایه مدل ارتفاعی رقومی جهت تعیین توزیع مکانی بارش سالانه(مطالعه موردي استان اصفهان)، برنامه-ریزي وآمایش فضا، دوره چهاردهم، شماره 4، ص 233-249.

-نادی، م.، جامعی، م.، بذرافشان، ج.، و جنت رستمی، س.، 1391. ارزيابي روش‌هاي مختلف درون‌يابي داده‌هاي بارندگي ماهانه و سالانه (مطالعه‌ي موردي: استان خوزستان)، پژوهش‌های جغرافیای طبیعی، سال 44، شماره 4، ص 117-130.

-یزدانی، آ.، 1384. مقايسه روش‌هاي مختلف درون‌يابي جهت بازسازي داده‌هاي بارندگي روزانه استان فارس با استفاده از GIS، پایان‌نامه کارشناسی ارشد دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی تهران.

-Almazroui, M., 2011. Calibration of TRMM rainfall climatology over Saudi Arabia during 1998–2009, Atmospheric Research, v. 99, p. 400–414.

-Chen, C., Yu, Z., li, li., and yang, C., 2011. Adaptability Evaluation of TRMM Satellite Rainfall and Its Application in the Dongjiang River Basin, Procedia Environmental Sciences, v. 10, P. 396-402.

-Jia, S., Zhu, W., Lű, A., and Yan, T., 2011. A statistical spatial downscaling algorithm of TRMM precipitation based on NDVI and DEM in the Qaidam Basin of China, Remote Sensing of Environment, v. 115, P. 3069-3079.

-Kummerow, C., Barnes, W., Kozu, T., Shiue J.S., and Simpson, J., 1998. The Tropical Rainfall Measuring Mission (TRMM) Sensor Package, Journal of Atmospheric and Oceanic Technology, v. 15, P. 809-817.

-Mishra, A.K., Gairola, R.M., and Agarwal, V.K., 2012. Rainfall Estimation from Combined Observations Using KALPANA-IR and TRMM- Precipitation Radar Measurements over Indian Region, J Indian Soc Remote Sens, v. 40, p. 65–74.

-Moffitt, C.B., Hossain, F., Adler, F., Robert, K. Yilmaz, K., Pierce, and Harold F., 2011. Validation of a TRMM-based global Flood Detection System in Bangladesh, International Journal of Applied Earth Observation and Geoinformation, v. 13, p. 165–177.

-Ud din, S., Al- Dousari, A., Ramdan, A., and Al Ghadban, A., 2008, Site-specific precipitation estimate from TRMM data using bilinear weighted interpolation technique: An example from Kuwait, Journal of Arid Environments, v. 72, p. 1320–1328.

-Varikoden, H., Samah, A.A., and Babu, C.A., 2010. Spatial and temporal characteristics of rain intensity in the peninsular Malaysia using TRMM rain rate, Journal of Hydrology, v. 387, p. 312–319.

-http://disc2.nascom.nasa.gov


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.