ارتباط دبی لبالبی با واحدهای ژئومورفیک در رودخانه های کوهستانی: مطالعه موردی، رودخانه لاویج در دامنه شمالی البرز مرکزی

صدرالدين متولي, محمد مهدي حسين زاده, رضا اسماعيلي

چکیده


اين پژوهش اشكال و واحدهاي ژئومورفيك كانال را در ارتباط با دبی لبالبی در رودخانه‌ لاويج (استان مازندران) مورد شناسايي و فرايندهاي تشكيل آنها مورد بررسي قرار مي دهد. رودخانه اصلي به چندین بازه همگن تقسیم گرديد و براي تمامی بازه‌ها عرض و عمق كانال لبالبی و شیب رودخانه اندازه گیری شد. در چندين سايت هم اندازه ذرات رسوبي اندازه‌گيري گرديد.سپس ارتباط بين ابعاد كانال لبالبي، مساحت بالادست زهكشي، اندازه ذرات، شيب كانال، تنش برشي و قدرت رود مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت. بررسی‌ها نشان داد که در رودخانه لاویج، عرض كانال لبالبی در چالاب- خیزآب نسبت به واحدهای ژئومورفیک دیگر بزرگتر می‌باشد. همچنین تغییرات عرض كانال در مورفولوژی‌های آبرفتی (چالاب- خیزآب و سکو-چالاب) عمدتا تابع شرایط رسوبات درشت و تنگ شدگی عرض كانال می باشد. عامل تعیین کننده دیگر تغییرات عرض در جهت پایین دست، مساحت زهکشی می‌باشد و اندازه ذرات و تغییر شیب محلی تاثیر کمی در عرض کانال داشته است. در امتداد رودخانه لاویج، سایت های پرشیب تالوک با اندازه ذرات درشت محلی همراه است، در بازه های سکو-چالاب به دلیل اندازه درشت ذرات، هرز انرژی زیاد بوده و در نتیجه فرسایش قائم بستر محدود می شود. علاوه بر این، به نظر می رسد پاسخ فوری به شیب های محلی بالا، ناشی از درشت شدگی بار بستر مي‌باشد. افزایش مساحت زهکشی قدرت جریان را تحت تاثیر قرار داده و قدرت جریان نیز بر روی عرض کانال تاثیر گذاشته است. همچنین بین قطر ذرات رسوبي و قدرت کل جریان همبستگی خوبی مشاهده نشد که این ممکن است ناشی از دینامیک سطح بستر به عنوان یک پاسخ به مصرف محلی جریان انرژی جنبشی باشد. در واقع در بستر رودخانه لاویج به دلیل در دسترس بودن قلوه سنگ و تخته سنگها برش عمودی محدود شده است و قدرت جریان نیز ممکن است عمدتا برای فرسایش كرانه و تعدیل عرض کانال صرف شود. نتایج گویای رابطه جالب بین تنش برشی در وضعیت لبالبی و تنش برشی بحرانی برای قطر D50 رسوبات می باشد. این یافته‌ها بیان می‌کند که شرایط شکل دهنده (دبی لبالبی)، تنش برشی مناسب برای حرکت D50 رسوبات سطحی یا قطرهای ریزتر را در امتداد کانال ایجاد می كند.

واژگان کلیدی


دبي لبالبي، مورفولوژی رودهاي كوهستاني، سکو چالاب، رودخانه لاویج

تمام متن:

PDF

ارجاعات

  • در حال حاضر ارجاعی نیست.