palette
ارتباط دبی لبالبی با واحدهای ژئومورفیک در رودخانه های کوهستانی: مطالعه موردی، رودخانه لاویج در دامنه شمالی البرز مرکزی
صدرالدين متولي, محمد مهدي حسين زاده, رضا اسماعيلي

چکیده
اين پژوهش اشكال و واحدهاي ژئومورفيك كانال را در ارتباط با دبی لبالبی در رودخانه‌ لاويج (استان مازندران) مورد شناسايي و فرايندهاي تشكيل آنها مورد بررسي قرار مي دهد. رودخانه اصلي به چندین بازه همگن تقسیم گرديد و براي تمامی بازه‌ها عرض و عمق كانال لبالبی و شیب رودخانه اندازه گیری شد. در چندين سايت هم اندازه ذرات رسوبي اندازه‌گيري گرديد. سپس ارتباط بين ابعاد كانال لبالبي، مساحت بالادست زهكشي، اندازه ذرات، شيب كانال، تنش برشي و قدرت رود مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت. بررسی‌ها نشان داد که در رودخانه لاویج، عرض كانال لبالبی در چالاب-خیزآب نسبت به واحدهای ژئومورفیک دیگر بزرگتر می‌باشد. همچنین تغییرات عرض كانال در مورفولوژی‌های آبرفتی (چالاب-خیزآب و سکو-چالاب) عمدتا تابع شرایط رسوبات درشت و تنگ شدگی عرض كانال می باشد. عامل تعیین کننده دیگر تغییرات عرض در جهت پایین دست، مساحت زهکشی می‌باشد و اندازه ذرات و تغییر شیب محلی تاثیر کمی در عرض کانال داشته است. در امتداد رودخانه لاویج، سایت های پرشیب تالوک با اندازه ذرات درشت محلی همراه است، در بازه های سکو-چالاب به دلیل اندازه درشت ذرات، هرز انرژی زیاد بوده و در نتیجه فرسایش قائم بستر محدود می شود. علاوه بر این، به نظر می رسد پاسخ فوری به شیب های محلی بالا، ناشی از درشت شدگی بار بستر مي‌باشد. افزایش مساحت زهکشی قدرت جریان را تحت تاثیر قرار داده و قدرت جریان نیز بر روی عرض کانال تاثیر گذاشته است. همچنین بین قطر ذرات رسوبي و قدرت کل جریان همبستگی خوبی مشاهده نشد که این ممکن است ناشی از دینامیک سطح بستر به عنوان یک پاسخ به مصرف محلی جریان انرژی جنبشی باشد. در واقع در بستر رودخانه لاویج به دلیل در دسترس بودن قلوه سنگ و تخته سنگها برش عمودی محدود شده است و قدرت جریان نیز ممکن است عمدتا برای فرسایش كرانه و تعدیل عرض کانال صرف شود. نتایج گویای رابطه جالب بین تنش برشی در وضعیت لبالبی و تنش برشی بحرانی برای قطر D50 رسوبات می باشد. این یافته‌ها بیان می‌کند که شرایط شکل دهنده (دبی لبالبی)، تنش برشی مناسب برای حرکت D50 رسوبات سطحی یا قطرهای ریزتر را در امتداد کانال ایجاد می كند
واژگان کلیدی
دبي لبالبي، مورفولوژی رودهاي كوهستاني، سکو چالاب، رودخانه لاویج

منابع و مآخذ مقاله

- اسماعيلي، ر.، و حسين‌زاده، م.م.، 1388. بررسي فرايندهاي تشكيل‌دهنده‌ موانع طولي در رودخانه‌هاي كوهستاني: مطالعه موردي، البرز شمالي، حوضه آبريز لاويج رود، پژوهش‌هاي جغرافياي طبيعي، شماره 71، ص 43-50.

- اسماعيلي، ر.، حسين‌زاده، م.م.، و متولی، ص.،1390. تكنيك‌هاي ميداني در ژئومورفولوژي رودخانه‌اي، انتشارات لاهوت، تهران، 275 ص.

- ثروتي، م. ر.، و اسماعيلي، ر.، 1380. سازوكار فرسايش در حوضه آبخيز لاويج رود (جنوب شهرنور) ، نشريه دانشكده علوم زمين، شماره‌هاي 4و 5. ص167-153.

- اسماعيلي، ر.، حسين‌زاده، م.م.، و متولی، ص.، 1385. شناسايي اشكال ژئومورفيك رودخانه‌اي- بخش اول: مروري بر اشكال بستري(مطالعه موردي: رودخانه‌هاي حوضه‌هاي شمالي البرزمركزي – چالوس تا تالار)‌، مجله سرزمين، شماره 11، ص90- 78.

- چورلی ، ر. ج.، شوم، ا. ا.، و سودن، د. ا.، 1985. ژئومورفولوژی – جلد سوم . ترجمه احمد معتمد ، انتشارات سمت ، زمستان 1379، 475 ص.

- سازمان جغرافيايي ارتش ، نقشه هاي توپوگرافي250000 :1 سري551K به شماره هاي NJ 39-16 و NJ 39-15

- Doyle, M.W., and Shields, F.D., 2000. Incorporation of bed texture into a channel evolution model. Geomorphology, v.34, p.291-309.

- Brierley, G.L., and Fryirs, K., 2005. Geomorphology and River Management: Application of the River Style framework. Blackwell publishing, UK. 398 P.

-Brummer, C.J., Montgomery, D.R., 2003. Downstream coarsening in headwater channels. Water Resources Research, v.39 (10), p. 1–14.

-Chin, A., Wohl, E., 2005. Toward a theory for step pools in stream channels. Progress in Physical Geography, v.29 (3), p.275–296.

-Fonstad, M., 2003. Spatial variation in the power of mountain streams in the Sangre de Cristo Mountains, New Mexico. Geomorphology, v.55, p.75–96.

-Knighton, D.A., 1998. Fluvial Forms and Processes: A New Perspective. Edward Arnold, London, 383 pp.

-Knighton, D.A., 1999. Downstream variation in stream power. Geomorphology, v.29, p.293–306.

-Lenzi, M.A., D'Agostino, V., 1998. Distanze di trasporto di ciottoli marcati in un torrente alpino ad elevata pendenza. L'Acqua, v. 4, p. 55–68.

-Leopold, L.B., 1994. A View of the River. Harvard University Press, Cambridge, Massachussetts, 297 p.

-Leopold, L.B., and Maddock Jr., 1953. The hydraulic geometry of stream channels and some physiographic implications. USGS Professional Paper, v. 252. 57 p.

-Montgomery, D.R., and Buffington, J.M., 1997. Channel-reach morphology in mountain drainage basins. Geological Society of America Bulletin, v.109 (5), p.596–611.

-Montgomery, D.R., and Foufoula-Georgiou, E., 1993. Channel network source representation using digital elevation models. Water Resources Research, v.29, p.3925–3939.

-Petit, F., and Pauquet, A., 1997. Bankfull discharge recurrence interval in gravel-bed rivers. Earth Surface Processes and Landforms, v.22, p.685–693.

- Petit, F., Gobe, F., Houbrechts, G., and Assani, A.A., 2005. Critical specific stream power in gravel-bed rivers. Geomorphology 69:92-101.

-Rosgen, D.L., 1994. A classification of natural rivers, Catena, v.22, p. 169-199

-Seidl, M.A., and Dietrich, W.E., 1992. The problem of channel incision into bedrock. In: Schmidt, K.-H., and DePloey, J. (Eds.), Functional Geomorphology: Catena Suppl, v. 23, p. 101–124.

-Stock, J., and Dietrich, W.E., 2003. Valley incision by debris flows: evidence of a topographic signature. Water Resources Research, v.39 (4), p.1089-1105.

- Tukur, A.L., and Mubi, A.M., 2002. Impact of Kiri dam on the lower reaches of river Gongola, Nigeria, GeoJournal,

v. 56 (2) , p. 93-96

-Vianello, A., and D'Agostino, V.., 2007, Bankfull width and morphological units in an alpine stream of the dolomites (Northern Italy), Geomorphology, v. 83 , p. 266–281.

-Whiting, P.J., Stamm, J.F., Moog, D.B., and Orndorff, R.L., 1999. Sediment-transporting flows in headwater channels. Geological Society of America Bulletin, v.111, p.50–466.

-Wolman, M.G., 1954. A method of sampling coarse river-bed material. Transactions of the American Geophysical Union (EOS), v.35, p.951–956.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.