palette
ارزیابی پتانسیل سیل‌خیزی حوضه سرپل‌ذهاب با استفاده از تحلیل پارامترهای مورفومتریک
منصور پروین

چکیده

سیل به عنوان یکی از مهم­ترین مخاطرات طبیعی هر ساله زیان­های بسیاری به جوامع انسانی مناطق مختلف دنیا وارد می­کند. پارامترهای مورفومتری به علت کنترل پاسخ هیدرولوژیکی، نقش مهمی در هیدرولوژی حوضه­ها دارند. بنابراین تحلیل پارامترهای مورفومتریک یک ابزار مناسب برای ارزیابی پتانسیل سیل­خیزی حوضه­های آبخیز است. حوضه­ی سرپل­ذهاب به علت واقع شدن در دامنه­های غربی زاگرس، دارای بارش­های سنگین بوده و به علت شرایط ژئومورفولوژیکی مستعد رخ­داد مخاطره سیل می­باشد. هدف این پژوهش پهنه­بندی پتانسیل خطر سیل­خیزی حوضه سرپل­ذهاب و زیرحوضه­های آن می­باشد. ابتدا شبکه­ی زهکشی و زیرحوضه­های، حوضه مورد مطالعه از DEM ده متر منطقه استخراج گردید. در روش اول با استفاده از 9 پارامتر مورفومتری تاثیرگذار بر سیل، درجه خطر سیل­خیزی برای حوضه سرپل­ذهاب و زیرحوضه­های آن محاسبه گردید. در روش دوم مقادیر 12 پارامتر مورفومتری و شاخص (Cv) محاسبه شده و حوضه سرپل­ذهاب و زیر حوضه­های آن از نظر پتانسیل سیل­خیزی پهنه­بندی گردید. نتایج نشان­ داد، که روش دوم به علت به کارگیری تعداد بیشتر پارامترهای مورفومتری و تاکید بر پارامترهای مرتبط با شکل حوضه از کارایی مطلوبتری نسبت به روش اول برخوردار می­باشد. به طوری­ که 67/32 % مساحت حوضه سرپل­ذهاب منطبق بر حوضه ریجاب دارای پتانسیل خطر زیاد، 05/57 % منطبق بر زیرحوضه­های قلعه­شاهین و پاتاق دارای پتانسیل خطر متوسط و 27/10 % منطبق بر زیرحوضه­های سرابگرام و قلاویز دارای پتانسیل خطر کم سیل­خیزی می­باشند.

واژگان کلیدی
پارامترهای مورفومتری، زیرحوضه، پتانسیل سیل‌خیزی، درجه خطرپذیری، حوضه سرپل ذهاب.

منابع و مآخذ مقاله

-علائی طالقانی، م. و رحیم زاده، ز.، 1392. نقش گسل كرند در تحول شكل چين‌ها در شمال غرب زاگرس مورد: ناوديس ريجاب، مجله جغرافیا و توسعه، شماره 30، ص 179-190.

-کریمی فیروزجایی، م.، عبدالهی کاکرودی، ع. و جلوخانی نیارکی، م.، 1396. تهیه نقشه خطر سیل مبتنی بر انرژی جریان با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی مطالعه موردی: رودخانه نکا، مجله پژوهش‌های کمی، شماره 4، ص 175-179. -نیری، ه.، سالاری، م. و میرزا مرادی، ا.، 1395. پتانسیل سیل‌خیزی حوضه‌های آبریز استان کردستان با به کارگیری شاخص‌های مورفومتری و تحلیل‌های آماری، مجله پژوهش‌های کمی، شماره 1، ص 181-190.

-Abuzied, S.M. and Mansour, B.M., 2018. Geospatial hazard modeling for the delineation of flash flood-prone zones in Wadi Dahab basin, Egypt, Journal of Hydroinformatics, v. 21(1), p. 180-206.

-Altaf, S., Meraj, G. and Romshoo, S.A., 2014. Morphometry and land cover based multi-criteria analysis for assessing the soil erosion susceptibility of the western Himalayan watershed, Environmental monitoring and assessment, v. 186(12), p. 8391-8412.

-Angillieri, M.Y.E., 2008. Morphometric analysis of Colangüil river basin and flash flood hazard, San Juan, Argentina. Environmental geology, v. 55(1), p. 107-111.

-Bajabaa, S., Masoud, M. and Al-Amri, N., 2014. Flash flood hazard mapping based on quantitative hydrology, geomorphology and GIS techniques (case study of Wadi Al Lith, Saudi Arabia). Arabian Journal of Geosciences, v. 7(6), p. 2469-2481.

-Bapalu, G.V. and Sinha, R., 2005. GIS in flood hazard mapping: A case study of Kosi River Basin, India, GIS Development Weekly, v. 1(13), p. 1-3.

-Bhatt, S. and Ahmed, S.A., 2014. Morphometric analysis to determine floods in the Upper Krishna basin using Cartosat DEM, Geocarto International, v. 29(8), p. 878-894.

-Bukle, P., 2007. Community Based Management: A New Approach to Managing Disasters, Proceeding of ESA Conference, Visions and Divisions, Helsinki, August 28-septemberv, v. 1, p. 364-383.

-Chorley, R.J., Malm, D.E.G. and Pogorzelski, H.A., 1957. A new standard for estimating basin shape, American Journal of Science, v. 255, p. 138-141

-Davis, J.C., 1975. Statics and data analysis in geology, Wiley, New York.

-El Maghraby, M., Masoud, M. and Niyazi, B., 2014. Assessment of Surface Runoff in Arid, Data Scarce Regions; An Approach Applied in Wadi Al Hamd, Al Madinal al Munawarah, Saudi Arabia, Life Science Journal, Elmoustafa, A.M. (2012). Weighted normalized risk factor for floods risk assessment, Ain Shams Engineering Journal, v. 3(4), p. 327-332.‏

-Eze, B.E. and Efiong, J., 2010. Morphometric parameters of the Calabar River basin: implication for hydrologic processes, Journal of Geography and Geology, v. 2, p. 18-26.

-Farhan, Y. and Ayed, A., 2017. Assessment of Flash-Flood Hazard in Arid Watersheds of Jordan, Journal of Geographic Information System, v. 9(06), p.18-26.

-Getahun, Y.S. and Gebre, S.L., 2015. Flood hazard assessment and mapping of flood inundation area of the Awash River Basin in Ethiopia using GIS and HEC-GEORAS/HECRAS Model”, Journal of Civil & Environmental Engineering, v. 5(4), p. 1-12.

-Gravelius, H., 1914. Flusskunde, Goschen Verlagshan dlug Berlin, En Zavoianu, I. 1985. In: Morphometry of Drainage Basins, Elsevier, Amsterdam.

-Haggett, P., 1965. Locational Analysis in Human Geography, Edward Arnold Ltd, London.

-Hajam, R.A., Hamid, A. and Bhat, S., 2013. Application of morphometric analysis for geo-hydrological studies using geo-spatial technology–a case study of Vishav Drainage Basin, Hydrology Current Research, v. 4(157), p. 176-198.‏

-Horton, R.E., 1932. Drainage basin characteristics, American Geophysics Union Transactions, v. 13, p. 350-361.

-Horton, R.E., 1945. Erosional development of streams and their drainage basins; hydrophysical approach to quantitative morphology, Geological society of America bulletin, v. 56(3), p. 275-370.‏

-Howard, A.D., 1990. Role of hypsometry and planform in basin hydrologic response, Hydrol Process, v. 4(4), p. 373-385

-Jain, V. and Sinha, R., 2003. Evaluation of geomorphic control on flood hazard through geomorphic instantaneous unit hydrograph, Current Science, v. 85 (11), p. 1596-1600.‏

-Kumar, R., Kumar, S., Lohani, A.K., Nema, R.K. and Singh, R.D., 2000. Evaluation of geomorphological characteristics of a catchment using GIS, GIs India, v. 9(3), p. 13-17.‏

-Lykoudi, E. and Zanis, D., 2004. The influence of drainage network formation and characteristics over a catchment’s sediment yield, In: Proceedings of second international conference on fluvial hydraulics-river flow, University of Napoli-Federico II, Naples, p. 793-800.

-Pareta, K. and Pareta, U., 2011. Quantitative morphometric analysis of a watershed of Yamuna basin, India using ASTER (DEM) data and GIS, International journal of Geomatics and Geosciences, v. 2(1), p. 248-269.

-Majure, J.J. and Soenksen, P.J., 1991. Using a geographic information system to determine physical basin characteristics for use in floodfrequency equations, In: Balthrop BH, Terry JE (eds), U.S. Geological Survey National Computer Technology Meeting-Proceedings, Phoenix, Arizona, November 14–18, 1988: U.S. Geological Survey Water-Resources Investigations Report, v. 90–4162, p. 31-40.

-Masoud, M.H., 2016. Geoinformatics application for assessing the morphometric characteristics’ effect on hydrological response at watershed (case study of Wadi Qanunah, Saudi Arabia), Arabian Journal of Geosciences, v. 9(4), p. 280-296.

-Melton, M., 1957. An analysis of the relations among elements of climate, surface properties and geomorphology, Project NR 389-042, Tech. Rept. 11, Columbia Univ.

-Miller, V., 1953. A Quantitative Geomorphic Study of Drainage Basin Characteristics in the Clinch Mountain Area, Virginia and Tennessee, Project NR389-402, Technical Report 3, Columbia University, Department of Geology, ONR, New York.

-Nag, S.K. and Chakraborty, S., 2003. Influence of rock types and structures in the development of drainage network in hard rock area, Journal of the Indian Society of Remote Sensing, v. 31(1), p. 25-35.‏

-Ozdemir, H. and Bird, D., 2009. Evaluation of morphometric parameters of drainage networks derived from topographic maps and DEM in point floods, Environmental Geology, v. 56, p. 1405-1415.

-Pallard, B., Castellarin, A. and Montanar, A., 2009. A look at the links between drainage density and flood statistics, Hydrology and Earth System Sciences, v. 13, p. 1019-1029.

-Pareta, K. and Pareta, U., 2011. Quantitative morphometric analysis of a watershed of Yamuna basin, India using ASTER (DEM) data and GIS, International journal of Geomatics and Geosciences, v. 2(1), p. 248-265.‏

-Patton, P.C., 1988. Drainage basin morphometry and floods, In: Baker VR, Kochel RC, Patton PC (eds) Flood geomorphology, Wiley, USA, v. 22, p. 51-65.

-Patton, P.C. and Baker, V.R., 1976. Morphometry and floods in small drainage basins subject to diverse hydrogeomorphic controls, Water Resources Research, v. 12, p. 941-952.

-Perucca, L.P. and Angilieri, Y.E., 2011. Morphometric characterization of Del Molle Basin applied to the evaluation of flash floods hazard, Iglesia Department, San Juan, Argentina, Quaternary international, v. 233(1), p. 81-86.‏

-Rai, P.K., Chandel, R.S., Mishra, V.N. and Singh, P., 2018. Hydrological inferences through morphometric analysis of lower Kosi river basin of India for water resource management based on remote sensing data, Applied Water Science, v. 8(1), p.171-152.

-Reddy, G.P.O., Maji, A.K. and Gajbhiye, K.S., 2004. Drainage morphometry and its influence on landform characteristics in a basaltic terrain, Central India–a remote sensing and GIS approach, International Journal of Applied Earth Observation and Geoinformation, v. 6(1), p. 1-16.

-Samson, S.A., Eludoyin, A.O., Ogbole, J., Alaga, A.T., Oloko-Oba, M., Okeke, U.H. and Popoola, O.S., 2016. Drainage Basin Morphometric Analysis for Flood Potential Mapping in Owu Using Geospatial Techniques, Journal of Geography, Environment and Earth Science International, v. 4(3), p. 1-8.

-Schumm, S.A., 1956. Evolution of drainage systems and slopes in badlands at Perth Ambos, New Jersey, Geological Society of America Bulletin, v. 67, p. 597-646.

-Singh, S. and Singh, M.C., 1997. Morphometric analysis of Kanhar river basin, National Geographic J India, v. 43(1), p. 31-43

-Smith, K.G., 1958. Standards for grading texture of erosional topography, American Journal of Science, v. 248(9), p. 655-668.

-Strahler, A.N., 1964. Part II. Quantitative geomorphology of drainage basins and channel networks, Handbook of Applied Hydrology: McGraw-Hill, New York, v. 17, p. 4-39.‏

-Strahler, A., 1952. Dynamic Basis of Geomorphology, Geological Society of America Bulletin, v. 63, p. 938-949.

-Strahler, A., 1957. Quantitative Analysis of Watershed Geomorphology, Transactions, American Geophysical Union, v. 38, p. 913-920.

-Sujatha, E., Selvakumar, R., Rojasimman, U. and Victor, R., 2013. Morphometric Analysis of Sub-Watersheds in Part of Western Ghats, South India Using ASTER DEM. Geomatics, Natural Hazards and Risk, v. 6, p. 326-341.

-Syed, N.H., Rehman, A.A., Hussain, D., Ishaq, S. and Khan, A.A., 2017. Morphometric analysis to prioritize sub-watershed for flood risk assessment in Central Karakoram National Park using GIS/RS approach, ISPRS Annals of the Photogrammetry, Remote Sensing and Spatial Information Sciences, v. 4, p. 367-382.

-Wentz, E.A., 2000. A shape definition for geographic applications based on edge, elongation and perforation, Geographical Analysis, v. 32(2), p. 95-112.

-Wohl, E.E., 2000. Inland flood hazards: human, riparian, and aquatic communities, Cambridge University Press.‏

-Yousif, M. and Bubenzer, O., 2015. Geoinformatics Application for Assessing the Potential of Rainwater Harvesting in Arid Regions, Case Study: El Daba’a Area, Northwestern Coast of Egypt, Arab Journal of Geosciences, v. 9, p. 9169-9191.

-Zerger, A. and Smith, D.I., 2003. Impediments to using GIS for real-time disaster decision support, Comp, Environ Urban Sys, v. 27, p. 123-141.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.