palette
گونه‌شناسی سیر تکوینی منطقه شهری چند مرکزی مازندران مرکزی

چکیده

پس از گذشت دو دهه از تلاش جهانی برای تعریف و برنامه­ریزی مناطق شهری چند مرکزی، همچنان این مفهوم یکی از مبهم­ترین اصطلاحات ممکن به شمار می­رود. بخشی از این ابهام به فرایند شکل­گیری و تکوین این مناطق در نقاط مختلف دنیا باز می­گردد. به عبارتی مناطق شهری چند مرکزی مانند هر پديده­ دیگری متناسب با ماهيت و چيستي خود، در مواجهه با فرآيندها، روندها و مسائل رفتارهايي مختص به خود را بروز مي­دهد. از این رو، درک این فرایندها و سیر تکوینی این مناطق، به فهم برنامه­ریزان از مورفولوژی چند مرکزی، روابط بین آنها و تعاملات مدیریتی آنها کمک خواهد کرد. بر این اساس، مقاله حاضر سعی دارد تا مشخص کند منطقه شهری چند مرکزی مازندران مرکزی از چه سیر تکوینی پیروی می­کند و در چه مرحله­ای از توسعه چند مرکزی به سر می­برد. بدین منظور با استفاده از گونه­شناسی سیر تکوینی الگوی توسعه شهری چند مرکزی توسط چمپین (2001)، دو بعد مورفولوژیک و چند مرکزی منطقه شهری مازندران مرکزی مورد سنجش قرار گرفت. بدین منظور برای سنجش بعد مورفولوژیک از تغییرات  عملکردی شاخص­های جمعیتی مانند آنتروپی و نخست شهری، و برای سنجش بعد عملکردی از روش حوزه ارتباطی با استفاه از جریان سفرهای آونگی در طول سه دهه استفاده گردید. با بررسی تغییرات دو بعد چند مرکزی مورفولوژیک و عملکردی منطقه شهری مازندران مرکزی در طول یک دوره سی ساله، روشن شد که برخلاف فرضیات مطرح شده مبنی بر الگوی چند مرکزی-شبکه­ای در مازندران، محدوده مطالعه متشکل از چهار منطقه شهری عملکردی است که سهم اصلی سفرهای آونگی منطقه را در درون شهرستان خود تعریف می­کنند. بدین ترتیب با توجه به نبود مرکزی مسلط و سلسله­مراتبی روشن، تعدد و نزدیکی مراکز به یکدیگر این منطقه به عنوان یک مد ائتلافی از توسعه شهری چند مرکزی در بین مراحل دوم و سوم تشخیص داده شد.

واژگان کلیدی
چند مرکزی، گونه‌شناسی منطقه شهری، مازندران مرکزی.

منابع و مآخذ مقاله

-زبردست، ا.،1386. بررسی تحولات نخست شهری در ایران، هنرهای زیبا، شماره 29، ص 29-38.

-زبردست، ا. و شهابی شهمیری، م.، 1393. تحلیل قابلیت توسعه هم‌افزا در مناطق شهری چندمرکزی؛ نمونه موردی منطقه شهری آمل، بابل، قائمشهر و ساری، فصلنامه برنامه‌ریزی منطقه‌ای، سال چهارم، شماره 16، ص 33-48.

-زبردست، ا. و شهابی شهمیری، م.، 1392. ارائه چارچوبی پژوهشی درباره مناطق کلانشهری چندمرکزی به منظور توسعه نظری و تجربی این مفهوم در کشور، فصلنامه مطالعات برنامه‌ریزی شهری، سال اول، شماره سوم، ص 143-160.

-زبردست، ا. و شهابی شهمیری، م.، 1392. سنجش چندمرکزیتی مجموعه‌های شهری کشور، مطالعه موردی آمل، بابل، قائمشهر و ساری، فصلنامه مطالعات شهری. سال سوم، شماره 8، ص 47-58.

- سلیمانی، م.، نظریان، ا. و یزدانی، م. ح.، 1389. تحلیل فضایی جریان حواله‌های بانکی در شبکه شهرهای ایران، مطالعات و پژوهش‌های شهری و منطقه‌ای، سال دوم، شماره 7، ص 1-30.

-لطفی، ص.، 1387. ارزیابی تغییر و توزیع سکونتگاه‌های شهری استان مازندران بر اساس قاعده رتبه-اندازه، زایش یک مگالاپلیس منطقه‌ای، پژوهشنامه علوم انسانی و اجتماعی، شماره 2، ص 61-76.

- مهندسین مشاور مازند طرح.، 1388. طرح آمایش استان مازندران، تبیین سازمان فضایی موجود، ارزیابی توانایی‌ها و محدودیت‌های استان، جلد71، ص 42-43.

-Anas, A., Arnott, R. and Kenneth, A., 1998. Urban Spatial Structure, Journal of Economic Literature, v. 36, September, p. 64 - 1426.

-Burger, M.J. and Meijers, E.J., 2010. Forms follow function? Linking morphological and functional polycentricity, GaWC Research Bulletin, 344 p.

-Champion, A.G., 2001. A changing demographic regime and evolving polycentric urban regions – consequences for the size, composition and distribution of city populations, Urban Studies, v. 38, p. 657-677.

-Coombes, M. G., Green, A. E. and Openshaw, S., 1986. An efficient algorithm to generate official statistical reporting areas: the case of the 1984 travel-to-work areas revision in Britain, Journal of Operational Research Society, v. 37, p. 943–953.

-Davoudi, S., 2003. Polycentricity in European spatial planning: From an analytical tool to a normative agenda, European Planning Studies, v. 11, p. 979- 999.

-Davoudi, S., 2008. Conceptions of the cityregion: a critical review, Urban Design and Planning, v. 161, p. 51–60.

-Hall, P. and Pain, K., 2006. The Polycentric Metropolis: Learning from Mega-City Regions in Europe, London: Earthscan.

-Hohenberg, P.M. and Lees, L.H., 1995. The Making of Urban Europe, Cambridge, MA: Harvard University Press, P. 1000-1994.

-Ipenburg. D. and Lambregts, B., 2001. Polynuclear urban regions in North West Europe: a survey of key-actor views. Delft: Delft University Press.

-Kloosterman, R.C. and Musterd, S., 2001. The polycentric urban region: towards a research agenda, Urban Studies, v. 38, p. 623-633.

-Kloosterman, R. C. and Lambregts, B., 2001. Clustering of economic activities in polycentric urban regions: the case of the Randstad Holland, Urban Studies, v. 38, p. 717-732.

-Lambooy, J.G., 1998. Polynucleation and Economic Development: The Randstad, European Planning Studies, v. 6, p. 457-466.

-Lambregts, B., 2006. Polycentrism: boon or barrier to metropolitan competitiveness? The case of the Randstad Holland, Built Environment, v. 32, p. 114-123.

-Lambregts, B., 2009. The Polycentric Metropolis Unpacked: Concepts, Trends, and Policy in the Randstad Holland, Amsterdam: Amsterdam Institute for Metropolitan and International Development Studies.

-Lambregts, B. and Röling, R., 2005. Synthesis report on the Dutch Spatial Vision Study No. 1 Workshop on Polycentric Territorial Development in NEW, Amsterdam: AMIDSt (available at www.nweurope.org/upload/documents/programme/

Summary_of_dutch_ workshop.pdf).

-Markusen, A., 2003. Fuzzy concepts, scanty evidence, policy distance: the case for rigour and policy relevance in critical regional studies, Regional Studies, v. 6-7, p. 701-717.

-Meijers, E., 2008. Summing Small Cities Does Not Make a Large City: Polycentric Urban Regions and the Provision of Cultural, Leisure and Sports Amenities, Urban Studies, v. 45, p. 2323-2342.

-Parente, R. and Pessoa, P., 2009. Towards a Definition of Urban Polycentrism for Brazilian Metropolises, The 4th International Conference of the International Forum on Urbanism.

-Parr, J.B., 2004. The polycentric urban region: A closer inspection, Regional Studies, v. 38, p. 231-240.

-Priemus, H., 1998. The Randstad and the central Netherlands urban ring: planners waver between two concepts, European Planning Studies, v. 6, p. 443–466.

-Tilly, C., 1992. Coercion, Capital, and European States, Oxford, Blackwell, 288 p.

-Vasanen, A., 2012. Functional Polycentricity: Examining Metropolitan Spatial Structure through the Connectivity of Urban Sub-centers, Urban Studies, v. 49(16), p. 3627–3644


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.