palette
پترولوژی و ژئوشیمی توده‌های سینیتی و گابرویی شمال معدن فسفات اسفوردی (شمال‌خاور بافق)
میر علی اصغر مختاری, محمد ابراهیمی, بیتا جاوید فخر, سیده طاهره نبوی شقاقی

چکیده

چكيده

منطقه مورد مطالعه در فاصله 30 کیلومتری شمال­خاور بافق و در مجاورت معدن فسفات اسفوردی واقع شده ­است. این منطقه دربرگیرنده واحدهای سنگی سری ریزو به سن پرکامبرین بالایی- کامبرین بوده که توده­های نفوذی متعددی با ترکیب سینیتی و گابرویی به داخل آن نفوذ کرده­اند. مطالعات میکروسکوپی نشان می­دهد که سینیت­ها حاوی بافت­های هتروگرانولار، پرتیتی و صفحه شطرنجی بوده و متشکل از آلکالی فلدسپار (ارتوز)، پلاژیوکلاز، آمفیبول و پیروکسن و بیوتیت می­باشند. توده گابرویی دارای بافت­های هتروگرانولار و اینترگرانولار به همراه کانی­های پلاژیوکلاز، کلینوپیروکسن، آمفیبول و بیوتیت است. مطالعات ژئوشیمیایی حاکی از ماهیت آلکالن و محتوای پتاسیم بالا تا شوشونیتی این توده­های نفوذی است. در نمودارهای چند عنصری بهنجار شده، توده­های مزبور از الگوی مشابهی برخوردار هستند که می­تواند نشانگر ارتباط ژنتیکی آنها باشد. این نمودارها یک الگوی غنی از  LILE همراه با آنومالی منفی عناصر HFSE را نشان می­دهند. الگوی عناصر کمیاب خاکی بهنجار شده به کندریت نشانگر یک الگوی پرشیب غنی از عناصر LREE با نسبت بالای LREE/HREE  می­باشد. الگوهای یادشده همراه با آنومالی مثبت و منفی عناصر مزبور، احتمالاً مرتبط با درجات پایین ذوب بخشی گوشته­ متاسوماتیسم­شده همراه با آلایش ماگمای گوشته­ای با مواد پوسته­ای می­باشد. با توجه به نتایج مطالعات ژئوشیمی و نمودارهای تمایز محیط­های تکتونیکی، می‌توان گفت که توده­های نفوذی مورد مطالعه در ارتباط با حوضه کششی و ریفتی تشکیل شده است.

واژگان کلیدی
اسفوردی- بافق- پترولوژی- سینیت- گابرو

منابع و مآخذ مقاله

-آقانباتي، س.ع.، 1383. زمين‌شناسي ايران، انتشارات سازمان زمين‌شناسي و اكتشافات معدنی کشور، 583 ص.

-بلاغی، ز.، صادقیان، م. و قاسمی، ح.، 1389. پتروژنز سنگ‌های آذرین پالئوزوئیک زیرین جنوب بهاباد (بافق، ایران مرکزی)، پترولوژی، سال اول، شماره چهارم، ص 45-64.

-بنیادی، ز.، 1387. ژئوشیمی و ژنز کانسار منگنز ناریگان، بافق، استان یزد، پایان‌نامه کارشناسی-ارشد، رشته زمین‌شناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شیراز.

-بومری، م.، 1391. بررسی کانی‌های خاکی کمیاب در کانسار مگنتیت- آپاتیت اسفوردی، ناحیه بافق، فصلنامه علوم زمین، سال 22، شماره 85، ص 71-82.

-بیات، ا.، 1393. ژئوشیمی توده‌های گابرویی- دیوریتی جنوب‌غرب بهاباد (استان یزد) و بررسی نقش احتمالی آنها در کانی‌سازی آهن- آپاتیت، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، رشته زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه زنجان. -درويش‌زاده، ع.، 1362. بررسي فسفات بافق (اسفوردی)، مجله علوم دانشكده علوم دانشگاه تهران، شماره 13، جلد 1.

-درويش‌زاده، ع. و آل طه، ب.، 1375. ماگماتيسم و تكتونوماگماتيسم پركامبرين پسين در ايران مركزي، مجله علوم دانشگاه تهران، شماره 1، جلد 22، ص 57-78.

-رحمانی، ش. و مختاری، م.ع.ا.، 1381. اكتشاف عناصر كمياب فلزی و كاني‌های قيمتی، سازمان زمين‌شناسی و اكتشافات معدنی کشور، 365 ص.

-ساماني، ب.، 1364. كشف ماگماتيسم كربناتيتی و پديده‌های همراه آن در ايران و ارتباط آنها با كانسارهای منطقه بافق- ساغند، نشريه علمی سازمان انرژی اتمی ايران، شماره 4، ص 99-107. -سامانی، ب.، 1371. معرفی سازند ساغند با رخساره ريفتی و جايگاه چينه‌نگاری آن در پركامبرين پسن ايران مركزی، فصلنامه علوم زمين، شماره 6، ص 32-45.

-سامانی، ب.، 1377. فلززايی پركامبرين در ايران مركزی (بخش اول)، نشريه علمی سازمان انرژی اتمی ايران، شماره 17، ص 1-16.

-سامانی، ب.، 1378. فلززايی پركامبرين در ايران مركزی (بخش دوم)، نشريه علمی سازمان انرژی اتمی ايران، شماره 20، ص 15-31.

-سهیلی، م. و مهدوی، م.ع.، 1370. نقشه زمین‌شناسی 1:100000 اسفوردی، سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور.

-عابديان، ن.، 1362. اكتشاف مقدماتی رخنمون‌های آپاتيت در منطقه بافق- پشت بادام، سازمان زمين‌شناسی و اكتشافات معدنی ایران، 42 ص.

-کریم‌زاده ثمرین، ع.، 1381. کاربرد داده‌های ژئوشیمیایی، انتشارات دانشگاه تبریز، 557 ص.

-گل‌کرم، ش.، رشید‌نژاد عمران، ن.، مسعودی، ف. و وهاب‌زاده، ق.، 1389. گرانیت زریگان، ماگمایی یا متاسوماتیک؟ دو فصلنامه نشریه علوم (دانشگاه خوارزمی)، دوره 10، شماره 2، ص 825- 840.

-محمدی، ف.، 1393. ژئوشیمی توده گرانیتوئیدی عظیم‌آباد (جنوب‌غرب بهاباد) و بررسی نقش احتمالی آن در کانی‌سازی آهن- آپاتیت، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، رشته زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه زنجان.

-محمدی، ف.، ابراهیمی، م. و مختاری، م.ع.ا.، 1394. سنگ‌شناسی و ژئوشیمی توده گرانیتوئیدی همیجان و سنگ‌های اسیدی همراه (جنوب باختر بهاباد، ایران مرکزی)، فصلنامه علوم زمین، شماره 98، ص 223-236.

-مختاری، م.ع.ا.، امامی، م.ه. و رحمانی، ش.، 1382. كاني‌زايی عناصر نادر خاكی در منطقه بافق- پشت بادام، بيست و دومين گردهمايی علوم زمين، سازمان زمين‌شناسي و اكتشافات معدني کشور.

-موسوی‌ماکویی، س.ع.، 1377. بررسی پترولوژی گرانیت ناریگان، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، رشته زمین‌شناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، 217 ص.

-Berberian, M. and King, G.C.P., 1981. Towards a paleogeography and tectonic evolution of Iran: Canadian Journal of Earth Sciences, v. 18, p. 210-265.

-Blundy, J. and Green, T., 2000. A partitioning origin Strontium anomalies in mantle- derived melts: Goldschmidt conference, Oxford, UK, Journal of Conference Abstract, v. 5(2), 219 p.

-Bonyadi, Z., Davidson, G.J., Mehrabi, B., Meffre, S. and Ghazban, F., 2011. Significance of apatite REE depletion and monazite inclusions in the brecciated Se-Chahun iron oxide-apatite deposit, Bafq district, Iran: Insights from paragenesis and geochemistry: Chemical Geology, v. 281, p. 253-269.

-Chalapathi, N.V.R., Dongre, A., Kamde, G., Rajesh, K.S., Sridhar, M. and Kaminsky, F.V., 2010. Petrology, geochemistry and genesis of newly discovered Mesoproterozoic highly magnesia, calcite-rich kimberlitic from Siddanpalli, Eastern Dharwar Craton, Southern India: Products of subduction -related magmatic Sources? Mineralogy and Petrology, v. 98, p. 313- 328.

-Daliran, F., 1990. The magnetite- apatite deposit of Mishdovan, east central Iran, An alkali rhyolite hosted Kiruna- type occurrence in the Infracambrian Bafq metallotect: Ph.D. thesis, Univ., Heidelderg, Geowiss, Abhandl, 248 p.

-Dostal, J., Church, B.N., Reynolds, P.H. and Hopkinson, L., 2001. Eocene volcanism in the Buck Creek basin, Central British Columbia (Canada): Transition from arc to extensional volcanism: Journal of Volcanology and Geothermal Research, v. 107, p. 149-170.

-Förster, H.J. and Jafarzadeh, A., 1994. The Chador Malu iron ore deposit, Bafq district, Central Iran, magnetite filled pipes: neues jahrbuch für geologie und paläontologie monatshefte, v. 168, p. 524-534.

-Frost, B.F., Barnes, G.G., Collins, W.J., Arculus, R.J., Ellis, D.J. and Frost, C.D., 2001. A geological classification for granitic rocks: Journal of Petrology, v. 42, p. 2033-2048.

-Glenn, A.G., 2004. The influence of melt structure on trace element partitioning near the peridotite solidus: Contributions to mineralogy and Petrology, v. 147, p. 511- 527.

-Haghipour, A., 1974. Etude geologique de la region de Biabanak- Bafq (Iran Central), Pour obtenir le grade de Docteur es sciences natureles.

-Harris, N.B.W., Pearce, J.A. and Tindle, A.G., 1986. Geochemical characteristics of collision zone magmatism: Geological Society Special Publication, v. 19, p. 67-81.

-Hastie, A.R., Kerr, A.C., Pearce, J.A. and Mitchell, S.F., 2007. Classification of Altered Volcanic Island Arc Rocks using Immobile Trace Elements: Development of the Th-Co Discrimination Diagram: Journal of Petrology, v. 48, p. 2341-2357.

-Hongyan, G., Min, S., Chao, Y., Xiao, W., Zhao, G., Zhang, L., Wong, K. and Fuyuan, W., 2009. Geochemical, Sr-Nd and Zircon U-Pb-Hf isotopic studies of Late – Subduction: Chemical Geology, v. 266, p. 364- 398.

-Irvine, T.N. and Baragar, W.R.A., 1971. A guide to the chemical classification of the common volcanic rocks: Canadian journal of Earth Science, v. 8, p. 523-276.

-Jackson, N.J., Walsh, J.N. and Pegram, E., 1984. Geology, geochemistry and petrogenesis of late Precambrian granitoids in the Central Hijaz region of the Arabian shield: Contribution to Mineralogy and Petrology, v. 87, p. 205-219.

-Jami, M., 2005. Geology, geochemistry and evolution of the Esfordi phosphate- iron deposit, Bafq area, Central Iran, Unpublished Ph.D. thesis, University of South Wales, 403 p.

-Kamber, B.S., Ewart, A., Collerson, K.D., Bruce, M.C. and McDonald, G.D., 2002. Fluid-mobile trace element constraints on the role of slab melting and implications for Archaean crustal growth models: Contributions to Mineralogy and Petrology, v. 144, p. 38-56.

-Karmalkar, N.R. and Sarma, P.K., 2003. Characterization and origin of silicic and alkali rich glasses in the upper mantle derived spinel peridotite xenoliths from alkali basalts, Deccan traps, Kutch, northwest India: Current Science, v. 85(3), p. 386-392.

-Kuşcu, G.G. and Geneli, F., 2010. Review of post-collisional volcanism in the Central Anatolian volcanic province (Turkey), with special reference to the Tepekoy volcanic complex: International Journal of Earth Sciences, v. 99(3), p. 593-621.

-Kuster, D. and Harms, U., 1988. Post- collisional potassic granitoids form the southern and northwestern parts of the Late Neoproterozoic East African Orogen: a review: Lithos, v. 45, p. 177- 195.

-Lehmann, W.P. and Sisson, V.B., 1996. Geochemistry of boron and its implication for crustal and mantle processes. In: Anovitz, L.M. and Grew, E.S. (Eds.), Boron Mineralogy, Petrology and Geochemistry in the earth’s crust, Mineralogical Society of America, Review In mineralogy, v. 33, p. 645-707.

-Machado, A., Lima, E.F., Chemale, J.F., Morta, D., Oteiza, O., Almeida, D.P.M., Figueiredo, A.M.G., Alexandre, F.M. and Urrutia, J.L., 2005. Geochemistry constraints of Mesozoic-Cenozoic calc-alkaline magmatism in the South Shetland arc, Antarctica: Journal of South American Earth Science, v. 18, p. 407-425.

-McDonough, W.F. and Sun, S.S., 1995. Composition of the Earth: Chemical Geology, v. 120, p. 223-253.

-Maniar, P.D. and Piccoli, P.M., 1989. Tectonic discrimination of granitoids: Geological Society of America Bulletin, v. 101, p, 635-643.

-Mohamed, F.H., Moghazi, A.M. and Hassanen, M.A., 2000. Geochemistry, petrogenesis and tectonic setting of late Neoproterozoic Dokhan-type volcanic rocks in the Fatira area, eastern Egypt: International Journal of Earth Science, v. 88, p.764-777.

-Mokhtari, M.A.A. and Emami, M.H., 2008. REE pattern and REE mineralization in apatite-magnetite deposits of Bafq-Saghand district (Central Iran): Geosciences, Scientific Quarterly Journal, Special Issue, v. 17, p. 162-169.

-Mokhtari, M.A.A., Emami, M.H. and Hosseinzadeh, Gh., 2013. Genesis of iron-apatite ores in Posht-e-Badam Block (Central Iran) using REE geochemistry: Journal of Earth System Sciences, v. 122, p. 795- 803.

-Muller, D. and Groves, D.I., 1997. Potassic igneous rocks and associated gold copper mineralization: Second edition, Springer Verlag, 242 p.

-Nagudi, B., Koeberl, K. and Kurat, G., 2003. Petrography and geochemistry of the syeno-granite Uganda and implications for its origin: Journal of African Earth Sciences, v. 36, p. 73- 87.

-Pearce, J.A., Harris, N.B.W. and Tindle, A.G., 1984. Trace element discrimination diagrams for the tectonic interpretation of granitic rocks: Journal of petrology, v. 25, p. 956- 983.

-Pearce, J.A., 1996. Sources and setting of granitic rocks, Episodes, v. 19(4), p. 120-125.

-Ramazani, J. and Tucker, R.D., 2003. The Saghand region, Central Iran: U-Pb geochronology, petrogenesis and implications for Gondwana tectonics: American Journal of Science, v. 303, p. 622-665.

-Rickwood, P.C., 1989. Boundary lines within petrologic diagrams which use oxide of major and minor elements: Lithos, v.22, p. 247-264.

-Rollinson, H.R., 1993. Using geochemical data, evaluation, presentation, interpretation: Longman Scientific and Technical, 352 p.

-Schandle, E.S. and Gorton, M.P., 2002. Application of high strength elements to discriminate tectonic setting in VMS environments: Economic Geology, v. 97, p. 629- 642.

-Seghedi, I., Downes, H., Pecskay, Z., Thirlwall, M.F., Szakacs, A., Prychodko, M. and Mattey, D., 2001. Magma genesis in a subduction related post-collisional volcanic arc segment: the Ukrainian Carpathians: Lithos, v. 57(4), p. 237-262.

-Shang, C.K., Satir, M., Sieble, W., Nsifa, E.N., Taubald, H., Liegeoise, J.P. and Tchoua, F.M., 2004. Geochemistry, Rb-Sr and Sm-Nd systematic: Case of the Sangmelima region, Ntem Complex, Southern Cameroon: Journal of African Earth Science, v. 40(1-2), p. 61-79.

-Shelley, D., 1993. Igneous and metamorphic rocks under the microscope: Chapman and Hall, 445 p.

-Smith, J.V., 1974. Feldspar minerals: Berlin, Heidelberg, Springer Verlag, v. 2, 690 p.

-Srivastava, R.K. and Sigh, R.K., 2004. Trace element geochemistry and genesis of per-Cambrian sub-alkaline mafic dikes from the Central Indian Craton: evidence for mantle metasomatism: Journal of Asian Earth Science, v. 23, p. 373-389.

-Talbot, C.J. and Alavi, M., 1996. The past of a future syntax across the Zagros. In: Alsop, G.I., Blundell, D.J. and Davison, I., (Eds.,) Salt Tectonics: Geological Social Special Publication, v. 100, p. 89-109.

-Torab, F.M. and Lehmann, B., 2007. Magnetite- apatite deposit of the Bafq district, Central Iran: apatite geochemistry and monazite geochronology: Mineralogical Magazine, v. 71(3), p. 347-363.

-Torab, F.M., 2010. Geochemistry and radio- isotope studies on the iron- apatite ores in Bafq metalogenic zone for determination of apatite origin: Iranian Journal of Crystallography and Mineralogy, v. 18(3), p. 409-418.

-Vetrin, V.R. and Rodionov, N.V., 2008. Sm-Nd Systematics and petrology of post- orogenic Granitoids in the Northern Baltic Shield: Geochemistry International, v. 46(11), p. 1090-1106.

-Wang, Q., Wyman, D. A., Xu, J.F., Zhao, Z.H., Jian, P., Xiong, X.L., Bao, Z.W., Li, C.F. and Bai, Z.H., 2006. Petrogenesis of Cretaceous adakitic and shoshonitic igneous rocks in the Luzong area, Anhui Province (eastern China): Implications for geodynamics and Cu–Au mineralization: Lithos, v. 89(3-4), p. 424-446.

-Whalen, J.B., Currie, K.L. and Chappell, B.W., 1987. A-type granites: geochemical characteristics, discrimination and petrogenesis: Contribution to Mineralogy and Petrology, v. 95, p. 407-419.

-Wilson, M., 1989. Igneous petrogenesis: A global tectonic approach: Unwin Hyman Ltd, 466 p.

-Wilson, M., 2007. Igneous Petrogenesis: Chapman and Hall, London, 466 p.

-Wood, D.A., 1980. The application of a Th-Hf-Ta diagram to problems of tectonomagmatic classification and to establishing the nature of crustal contamination of basaltic lavas on the British Tertiary Volcanic Province: Earth and Planetary Science Letters, v. 50, p. 11-30.

-Wright, J.B. and Mc Curry, P., 1997. Geochemistry of calc-alkaline volcanic in northwestern Nigeria and a possible Pan- African suture zone: Earth and Planetary Science Letters, v. 37, p. 90-96.

-Wu, F., Jahnb, B., Wildec, S.A., Lod, C.H., Yuie, T.F., Lina, Q., Gea, W. and Suna, D., 2003. Highly fractionated I-type granites in NE China II: isotopic geochemistry and implications for crustal growth in the Phanerozoic: Lithos, v. 67, p. 191-204.

-Ying, J., Zhang, H., Sun, M., Tang, Y., Zhou, X. and Liu, X., 2007. Petrology and geochemistry of Zijinshan alkaline intrusive complex in Shanxi province, Western North China Craton: Implication for magma mixing of different sources in an extensional regime: Lithos, v. 98, p. 45-66.

-Zhou, H., Xiao, L., Dong, Y., Wang, Ch., Wang, F. and Ni, P., 2007. Geochemical and geochronological study of the Sanshui basin bimodal volcanic rock namics in south eastern China: Journal of Asian Earth Science, v. 34, p. 134-189.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.