دوره 1, شماره 4

زمستان 1389

فهرست مطالب

علوم پایه

سازند ایلام در برش کوه شاه نخجیر در جنوب شهرستان ایلام با ضخامت 172 متر از سنگ‌های آهکی با میان لایه‌های آهک مارنی و شیلی تشکیل شده است. مرز زیرین این سازند با سازند شیلی سورگاه و مرز فوقانی آن با سازند شیلی گورپی به صورت هم‌شیب می‌باشد. براساس مطالعات پتروگرافی فرآیندهای مهم دیاژنتیکی سازند ایلام شامل سیمانی‌شدن، تراکم فیزیکی و شیمیایی و فرآیندهای جانشینی از قبیل آهن‌دار شدن، پیریتی‌شدن، فسفاتی‌شدن، گلاکونیتی‌شدن و سیلیسی‌شدن می‌باشد. تخلخل‌های مشاهده شده در این مقاطع از نوع بین‌دانه‌ای، حفره‌ای و شکستگی است. همچنین با مطالعه پتروگرافی و بررسی خصوصیات بافتی و فسیل‌شناسی نمونه‌ها، پنج میکروفاسیس کربناته شناسایی شد که همگی به کمربند رخساره‌ای دریای باز تعلق دارند. محتوای فسیلی این میکروفاسیس‌ها، فرامینیفرهای پلانکتونیک هستند که در زمینۀ میکریتی قرار دارند و در قسمت عمیق حوضه نهشته شده‌اند.
حسن علیجانی, محمد حسین آدابی, عباس صادقی, فریدون صالحی
PDF
دوره های طولانی مدت سالانه یا فصلی متغیرهای اقلیمی همچون دما معمولاً به عنوان شاخصی برای تشخیص تغییرات اقلیمی کاربرد دارد. بر این اساس، این مقاله به بررسی ارزیابی دمای حدی به عنوان شاخص تغییر پذیری اقلیمی در ایستگاه سینوپتیک سمنان واقع در استان سمنان در طی یک دوره آماری 42 ساله ( 1965-2006) می پردازد. جهت دستیابی به هدف مورد نظرو تعیین تغییرات اقلیمی اخیر در منطقه ، 7 شاخص دمایی حدی از لیست شاخص های تغییرات اقلیمی که از نظر بین المللی توسط WMO-CCL/CLIVAR پذیرفته شده و متجاوز از 50 شاخص حدی اقلیمی است ، انتخاب و محاسبه شده است. این 7 شاخص شامل: روزهای سرد (TX10P)، شبهای سرد (TN10P)، روزهای داغ (TX99P)، شبهای گرم (TN10P)، روزهای تابستانی (SU30) روزهای یخبندان (FD) و شاخص دامنه تغییرات دمایی (DTR ) می باشد. همچنین لازم به ذکر است که شاخص های حدی دما در این مطالعه بر اساس سری های زمانی و صدکهای1 و 99محاسبه شده است. بر اساس شاخص های مذکور نتایج نشان می دهد که رژیم حرارتی در منطقه مطالعاتی در طی دوره آماری با روندی افزایشی همراه است. این روند برای شاخص های حدی همچون روزها سرد ، شبهای سرد، روزهای یخبندان و DTR منفی بوده در حالیکه افزایش قابل توجهی در روند حدهای گرم منطقه همچون شبهای گرم، روزهای داغ و روزهای تابستانی به دست آمده است. بر این اساس روند شرایط اقلیمی سمنان به ویژه در دهه های اخیر، هم جهت با روند عمومی گرم شدگی جهانی می باشد.
علیرضا شکیبا, الهام پیشداد
PDF
در شرايط اقليم خشک و نيمه خشک کشور و کمبود منابع آب شيرين، حساسيت نسبت به کيفيت آب رودخانه ها و عوامل موثر بر آنها، ضروري می باشد، که در این خصوص استفاده نادرست از اراضي یکی از مهم ترين عوامل کاهش حجم و کيفيت منابع آب حوضه آبخیز می باشد. هدف از این تحقیق مشخص کردن رابطه بین تغییرات کاربری اراضی با تغییرات پارامترهای کیفی آب در حوضه‌ی آبخیز کهورستان می باشد. در اين تحقيق ابتدا تغيير سطح کاربري هاي موجود در حوضه در سه زمان مختلف بررسي شد، سپس تغييرات کيفيت آب رودخانه در زمانهای مورد نظر مورد مطالعه قرار گرفت. نتايج نشان داد که تغييرات کاربري اراضي به سمت کاهش اراضي مرتعي و افزایش اراضي باير و اراضی کشاورزی، پيش رفته است که در نهایت سبب کاهش کيفيت آب رودخانه در این حوضه شده است.
احمد نوحه گر, فرشته شیرگاهی
PDF
ماسه های ساحلی عموماً منشا رودخانه ای داشته و تحت تاثیر دینامیک امواج و حرکات آب دریا در طول خط ساحلی توزیع می گردند. منطقه مورد مطالعه در این پژوهش بخش مياني خط ساحلی درياي خزر در محدوده رودخانه های هراز و بابلرود به طول تقريبي60 کيلومتر مي باشد. هدف از این تحقیق بررسی راستای توزیع ذرات ماسه و حجم جابجایی های آن در طول خط ساحلی مورد مطالعه است. برای دستیابی به این هدف از داده های باد، دبی و رسوب رودخانه ها و نیز نقشه های توپوگرافی، زمین شناسی به عنوان ابزار ها و داده های اصلی پژوهش استفاده شده است. علاوه بر این طی کارهای میدانی بیش از 20 نمونه از ماسه های خط ساحلی برداشت شده و با استفاده از تکنیک دانه سنجی در قالب نرم افزار Gradistat 4.0 بین قطر ذرات و ویژگی های امواج به روش تحلیلی ارتباط برقرار شده و راستا و حجم جابجایی ذرات ماسه در طول خط ساحلی تعیین شده است. برای کنترل نتایج از مدل تانک موج برای مقایسه میزان جابجایی ماسه در منطقه شستشوی موج استفاده شد. همچنین برای ارزیابی جهت حرکت ماسه به موازات خط ساحلی با رنگ نمودن نمونه های ماسه در سایت های منتخب، میزان توزیع آنها در امتداد خط ساحلی توسط امواج کنترل گردید. نتايج نشان مي دهد که راستای غالب امواج به ترتیب از جهات غرب، شمالغرب و شمال موجب توزیع و جابجایی ماسه ها به سمت شرق شده و به نسبت فاصله از مصب رود ها میانگین قطر ذرات ماسه کوچکتر می شود. عواملی همچون دبی، دبی رسوب و مقاومت سازندهای حوضه های آبخیز منتهی به خط ساحلی به طور مستقیم در حجم نقل و انتقالات ماسه در امتداد خط ساحلی تاثیر گذارند.
مجتبی یمانی, قاسم لرستانی, سمیه عمادالدین
PDF
در البرز مرکزی واحدهای ولکانیکی زیادی در دورانهای مختلف زمین شناسی بویژه دوران سنوزوئیک رخنمون یافته‌اند. بعضی از واحدهای ولکانیکی کم بلور و شیشه زیاد در صنعت سیمان به‌عنوان پوزولان استفاده می شود. با نمونه برداری از واحدهای مختلف البرز مرکزی و معالعه پتروگرافی و ژئوشیمی آنها، تعداد 13 نمونه جهت کاربرد در سیمان پوزولانی بعنوان جایگزین آماده شد. در بررسی پتروگرافی نمونه ها پدیده دگرسانی غیر زئولیتی غالب و مهمترین عامل در بازدارندگی مقدار فعالیت پوزولانی است. در این مطالعه از سه روش مختلف جهت سنجش خاصیت پوزولانی استفاده و نتایج آنها با هم مقایسه شد. نتایج بدست آمده حاکی از آن است که در نمونه های البرز مرکزی روش شاخص مقاومتی مطابق با ASTM C-618 ، انطباق خوبي با نتايج دو آزمون ترموگراویمتری و تعیین غلظت تعادلی ندارد. اما نتايج آزمون ترموگراویمتری Tg با نتايج تعيين غلظت تعادلی مطابقت خوبي نشان مي‌دهد. اگرچه در بسیاری از مطالعات مبنای استانداردی نمونه‌های پوزولان را براساس شاخص مقاومتی می سنجند لیکن نتایج به دست آمده از تعیین فعالیت پوزولانی به روش شاخص مقاومتی نمی‌تواند بعنوان تنها شاخص ارزیابی برای میزان فعالیت پوزولانی در نظر گرفته شود. ویژگی های پتروگرافی سنگها بعنوان مکمل ویژگی های شیمیایی بسیار مفید و تعیین کننده است.
بهمن رحیم زاده, فریبرز مسعودی, سید محمود فاطمی عقدا, طیبه پرهیزکار, علیرضا پورخورشیدی
PDF
برش مورد مطالعه با ضخامت 652 متر شامل بخش های چمپه و مول از سازند گچساران در جنوب شرق فيروزآباد واقع شده است. بخش چمپه از تناوب آهك هاي نازك تا متوسط لايه، آهك هاي مارني و مارن و بخش مول از تناوب آهك هاي نازك لايه مارني، مارن سبز- قرمز با بين لايه هائي از ژيپس و انيدريت تشكيل شده است. با توجه به حضور مجموعه فوني Archaias asmaricus-Archaias hensoni، قسمت پائین برش (از قاعده تا ضخامت 112 متر) دارای سن شاتین و ادامه آن دارای سن آكي تانين می باشد. رخساره و ريز رخساره هاي بخش چمپه حاكي از رسوبگذاري در محیط های جزر و مدی و لاگون مي باشد. محیط جزر و مدی با توجه به ریز رخساره های فنسترال مادستون و استروماتولیت بایندستون و محيط لاگون با توجه به حضور مارن سبز-خاكستري، فرامينيفرهاي بدون منفذ و گاهاً منفذدار و پلوئيد در بافتي از وكستون تا گرينستون شناسائي گرديد. حضور تناوبي از ژيپس و انيدريت، مارن قرمز ژيپس دار، ماسه سنگ هيبريد، با مادستون کوارتز دار، مارن سبز-خاكستري، فرامينيفرهاي بدون منفذ و گاهأ منفذدار و پلوئيد در بافتي از وكستون تاگرينستون در بخش مول مؤيد رسوبگذاري متناوب در محيط هاي لاگون محصور و نيمه محصور مي باشد. در برش مورد مطالعه دو سکانس رسوبي كامل درجه سوم كه شامل دسته رخساره هاي TST و HST و يك نيم سکانس رسوبي (HST) شناسائي گرديد. در طول بسته رسوبي TST رخساره هاي مربوط به محيط لاگون نيمه محصور با افزايش نسبي در فرامينيفرها و در طول بسته رسوبي HST رخساره هاي مربوط به محيط لاگون محصور با كاهش فرامينيفرها مواجه شده است. مرز هاي سكانسي شناسايي شده نيز با مرز هاي هم زمان در ساير نقاط زاگرس قابل انطباق مي باشند.
زهره هلاکويي, علي صيرفيان, حسين وزيري مقدم
PDF
سازند تبخیری گچساران، پوش سنگ مخازن نفتی آسماري را در منطقه زاگرس تشکیل می دهد. میدان نفتی زیلایی در 30 کیلومتری شمال غرب شهرستان مسجد سلیمان (با ابعاد 6 *40 کیلومتر) واقع شده است. ارزیابی و شناخت محیط رسوبگذاری دیرینه با استفاده از تغییرات عناصر ژئوشیمیایی حوضه رسوبی سازند گچساران در این میدان صورت گرفت. بر اساس داده‌های حاصل از آنالیز XRFمشخص گردید که پوش سنگ در پهنه سبخایی- لاگونی تشکیل شده است. شرایط آب و هوایی گرم و خشک و افزایش تبخیر، سبب ایجاد سیکل پسروی شده و محیطی سبخایی گسترش یافته است. در نهایت پسروی دریا و قطع ارتباط آن با حوضه رسوبی، منجر به رسوبگذاری توالی ضخیم نمک‌های سازند گچساران شده است. این تغییرات نشانه تناوبی از آب و هوای گرم و مرطوب تا گرم و خشک در جریان رسوبگذاری سازند گچساران است.
بهمن سلیمانی, علیرضا بهادری
PDF