دوره 2, شماره 2

تابستان 1390

فهرست مطالب

علوم پایه

پدیده لغزش یکی از انواع ناپایداری دامنه‌ها می باشد که هر ساله خسارات مالی و جانی فراوانی را بر زندگی انسانها وارد می‌كند. در حوضه‌های شمالی ایران، ترکیب عوامل طبیعی و انسانی، سبب تشدید این پدیده و خسارات زیاد ناشی از آن شده است. یکی از راهکارهای اساسی جهت کاهش خسارت‌های ناشی از وقوع زمین-لغزش، دوری جستن از این مناطق می‌باشد. بدین منظور لازم است نقشه پهنه‌بندی خطر زمین لغزش تهیه گردد. در این مطالعه پس از بررسی‌های میدانی در حوضه واستان، 9 عامل موثر از جمله شیب دامنه، جهت دامنه، ارتفاع از سطح دریا، بارندگی، فاصله از جاده، فاصله از گسل، فاصله از شبکه زهکشی، کاربری اراضی و زمين‌شناسي به عنوان عوامل موثر در وقوع زمین لغزش‌های منطقه تشخیص داده شد. پس از تهیه لایه‌های اطلاعاتی این 9 عامل در محیط GIS، با استفاده از نرم افزار Arcview ، هر کدام از این لایه ها با لایه پراکنش زمین‌لغزش ها قطع داده شدند، تا نقش طبقات مربوط به عوامل مختلف مشخص شوند. سپس پهنه بندی با 5 روش ارزش اطلاعاتی، تراکم سطح، تحلیل سلسله مراتبی سیستم‌ها،‌ روش پيشنهادي گوپتا-جوشي(Lnrf) و رگرسیون چند متغیره انجام گرفت. در پايان به منظور ارزيابي صحت نقشه‌هاي پهنه‌بندي، وزن‌هاي به‌دست آمده از روش‌هاي ذكر شده در حوضه واستان، براي حوضه آبخيز مجاور (حوضه وركي) كه از بسياري لحاظ مشابه این حوضه بود، به كار گرفته شد. نتايج نشان داد كه روش آماري رگرسیون چند متغیره، نسبت به سایر روش‌ها در تفکیک کلاسه‌های خطر، نتایج بهتری را ارائه نموده است. بنابراين روش رگرسيون چند متغيره، به عنوان مدل نهايي پهنه‌بندي خطر زمين لغزش براي منطقه مورد مطالعه پيشنهاد گرديد.
پرویز گرایی
PDF
با استفاده از داده هاي دماي حداقل روزانه چهار ايستگاه تبريز، اروميه، اردبيل و زنجان به عنوان ايستگاه هاي داراي آمار بلند مدت و شاخص منطقه شمال غرب ايران، دماهاي فرين مورد تحليل قرار داده شده اند. براي شناسايي و تحليل دماهاي فرين منطقه شمال غرب از شاخص ابداعي توسط هواشناسان ژاپني تحت عنوان «انحراف نرمال شده دما» يا NTD استفاده شده است. با استفاده از این روش و با در نظر گرفتن فراسنج هاي شدت وقوع و وسعت يا فراگيري، 80 روز دماي فرين فراگير در منطقه شمال غرب ايران مورد شناسايي قرار گرفته است. نتايج این پژوهش و همچنين نتایج مطالعاتي كه قبلاً با استفاده از روش «انحراف نرمال شده دما» انجام گرفته، نشان مي دهد كه روش مذکور روشي بسيار خوب براي تعيين و تفكيك و تحليل دماهاي فرين روزانه در اقليم آذربايجان است. با توجه به اين كه شاخص «انحراف نرمال شده دما» تغييرات روز به روز دما را در هر يك از روزهاي سال بر مبناي انحراف ميانگين دماي آن روز از متوسط بلند مدت روز مذكور مورد محاسبه قرار مي دهد، لذا يكي از عمده ترين مزاياي روش NTD قابليت استفاده آن در مطالعات سينوپتيك و انتخاب روزهاي مطالعاتي است.
محمود احمدی, يوسف قويدل رحيمي
PDF
امروزه با توجه به ابعاد پیچیده مسائل شهری و دخالت متغیرهای مختلف به ویژه فاکتورهای طبیعی در امر برنامه‌ریزی شهری از مدل‌ها و روش‌های خاصی استفاده می‌کنند. سیستم اطلاعات جغرافیایی و روش تصمیم-گیری چندمعیاره در کنار هم می توانند ابزار مفیدی در رابطه با مطالعه پهنه‌بندی توسعه آتی شهر به شمار روند. شهر دیواندره گره اتصالی استان کردستان و یک شهر نوپا به شمار می‌رود، که در یک منطقه کاملا کوهستانی واقع شده است. در این تحقیق پس از شناسایی و مطالعه عوامل موثر بر اساس ویژگی‌های توپوگرافی و ژئومورفولوژیکی در روند توسعه شهر، با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی و فرایند تحلیل سلسله مراتبی، پهنه‌بندی مناطق مستعد توسعه فیزیکی شهر انجام گرفته است. بر پایه نتایج حاصل از تحلیل و مدل‌سازی با استفاده از ابزار سیستم اطلاعات جغرافیایی و نرم افزار Expert choice ، نقشه پهنه‌بندی تناسب زمین در شهر دیواندره تهیه شده است. در این زمینه از روش ماتریس جهت وزن‌دهی دو به دویی بین شاخص‌ها استفاده شده است. سپس با اعمال ضریب شاخص و هم پوشانی آن‌ها، نقشه نهایی تناسب زمین به 5 کلاس تناسب، طبقه‌بندی شده که با توجه به آن 2/28 درصد از محدوده مطالعاتی (8/33 کیلومترمربع ) در کلاس با تناسب زیاد و خیلی زیاد قرار گرفته که به ترتیب اهمیت در نواحی جنوب شرقی و شرق منطقه مورد مطالعه می‌باشند.
عزت اله قنواتی, امیر کرم, هاشم حسینی, ابراهیم تقوی مقدم, سید عبدالسلام حیدری
PDF
سازند دالان به سن پرمین به همراه سازند کنگان به سن تریاس به عنوان بزرگترین مخزن گازدار در منطقه زاگرس و خلیج فارس، حدود 50 درصد از ذخایر گازی را به خود اختصاص داده اند. سازند دالان با رخساره کربناته و تبخیری مابین سازند تخریبی فراقون در پایین و کربنات‌های کنگان در بالا قرار گرفته است. در این مطالعه، به شناسایی میکروفاسیس‌ها، تفسیر محیط رسوبی و فرآیندهای دیاژنزی سازند دالان در چاه شماره X در میدان گازی پارس جنوبی پرداخته شده است. مطالعات میکروسکوپی منجر به شناسایی 4 رخساره با حروف اختصاری A، B، C، D گردیده است که این رخساره‌ها از نظر محیط رسوبگذاری به 4 کمربند رخساره‌ای مربوط به محیط جذرومدی،لاگون، پشته کربناته و دریای باز تعلق دارند و براساس شواهد موجود بر روی یک پلاتفرم کربناته از نوع رمپ هموکلینال نهشته شده اند. از مهمترین فرآیندهای دیاژنزی در سازند دالان انیدریتی و دولومیتی‌شدن می‌باشد که به لحاظ پدیده‌های دیاژنزی سیمان انیدریتی بعد از پدیده دولومیتی-شدن، غالب‌ترین پدیده دیاژنزی در این سازند می‌باشد. بررسی‏های پتروگرافی سازند دالان در این منطقه نشان می‏دهد که سیمان انیدریت به عنوان یک محصول دیاژنتیکی عمده تخلخل‏های موجود در سازند را مسدود کرده است. از بين بافت‌هاي مختلف انيدريت، نوع پركننده‏ی تخلخل و فراگير بيشترين تاثير را بر كيفيت مخزني داشته است و با گسترش در رخساره‌هاي دولوگرينستوني و دولوپكستوني دانه پشتيبان و پركردن تمامي فضاهاي خالي طي تدفين كم‏عمق، كيفيت مخزني آنها را به شدت كاهش داده است. اما از طرفي با توجه به انحلال‏پذيري اين نوع سيمان در مراحل بعدي دياژنز و ايجاد تخلخل ثانويه، كيفيت مخزني آنها بهبود يافته است. تشکیل سیمان انیدریت در رخساره‏های دولومیتی بیانگر تاثیر شورابه‌های غنی از سولفات و منیزیم در فرآیند دولومیتی‏شدن می‏باشد. براساس مطالعات پتروگرافی 4 نوع دولومیت شناسایی گردید. با استفاده از داده‌های تخلخل و تراوایی و لاگ‌های پتروفیزیکی و استفاده از دو متد لورنز و Log FZI، 4 واحد جریانی و 8 واحد مخزنی برای توالی مورد مطالعه شناسایی گردیده است.
رقیه فلاح بگتاش, محمد حسین آدابی, بهرام موحد
PDF
منطقه مورد مطالعه در آنومالي پنج ساغند در زون ساختاري ايران مرکزي، درکمربند متالوژني بافق - پشت بادام قراردارد.کاني سازي عناصر پرتوزا در منطقه ساغند عمدتا از نوع هيدروترمالي و متاسوماتيسم وابسته ‌به توده‌هاي نفوذي منطقه (گرانيت موجود در شمال آنومالي پنج) مي‌باشد. پديده متاسوماتيسم آلکالن و همراهي توريوم و اورانيوم با عناصر نادر خاکي يکي از بارزترين ويژگي‌هاي اين چرخه متالوژني در ايران مرکزي و منطقه مورد مطالعه مي‌باشد. هدف اين مقاله بررسي دگرسانی‌های عناصر پرتوزا در آنومالي پنج ساغند با استفاده از مطالعات دورسنجی مي‌باشد. در اين بررسی ار تصاوير ماهواره ترا سنجنده استر برای جداسازی آلتراسيون‌ها و از ماهواره لندست سنجندهETM+ برای‌ جداسازی ساختارها استفاده شده است. آلتراسيون‌های مرتبط‌با تيپ هيدروترمال اورانيوم و توريوم، هماتيتی، آرژيليک، کربناتی، کلريتی، اپيدوتی و سيليسی می‌باشد. در بررسي‌هاي استخراج مناطق دگرسان شده، کانی‌های دگرسانی گرمابی شامل آلتراسيون‌های آرژليک (کائولينيت، مونتموريلونيت، ايليت و هالوزيت)، پروپليتيک (کلريت و اپيدوت)، کربنات (کلسيت و دولوميت)، سيليسي و اکسيد آهن (هماتيت، ليمونيت، جاروسيت و گوتيت) و کانی آلبيت هستند. الگوريتم‌هاي مورد استفاده براي ‌استخراج ‌آلتراسيون‌ها‌ شامل پيش‌بيني ‌خطي باند، فيلترگذاري انطباقي، نمايشگر ‌زاويه ‌طيفي، نسبت‌باندي ‌و تفسير بصری مي‌باشد. برای جداسازی اين آلتراسيون‌ها از تمام روش‌های ذکر شده برای بدست آوردن نتايج مطلوب استفاده گرديد ولی به طور کلی بهترين الگوريتم به ترتيب اولويت فيلترگذاري انطباقي، نسبت باندی، پيش‌بيني ‌خطي باند و تفسير بصری بود. جداسازي‌ ساختارها با روش تفسير چشمي‌تصاوير صورت‌گرفت، در اين روش با استفاده از تركيب رنگي( RGB:741 ,742) در تصويرETM تصويري ايجاد نموده كه ساختارهاي موجود درمنطقه و روند آنها را با آلتراسيون‌ها به خوبي نشان ميدهد.
معصومه خلج معصومي, محمد لطفي, ايوب معمار کوچه باغ, احمد خاکزاد
PDF
منطقه محسن ابن علی در جنوب شرق شهرستان بروجرد، درشمال غرب پهنه سنندج- سیرجان واقع شده است. اغلب سنگهای رخنمون یافته در منطقه، یک توالی آتشفشانی- رسوبی به سن مزوزوئیک (تریاس) می‌باشند که در حد رخساره شیست سبز دگرگون شده‌اند. بر اساس بررسیهای صحرایی، دگرسانیهای اصلی در منطقه شامل پروپیلیتی، سیلیسی، کربناتی، هماتیتی و سریسیتی هستند که دگرسانی پروپیلیتی در متاولکانیکهای منطقه گسترش بیشتری دارد. دگرسانی سیلیسی و کربناتی نیز همراه با کانی‌سازی قابل مشاهده است. با توجه به تصاویر ماهواره‌ای ETM+ ارتباط نزدیکی بین عامل خطوارگی و دگرسانیهای گرمابی در منطقه مشاهده می شود. مطالعات لیتوژئوشیمیایی یکی از کاربردی‌ترین روشها جهت اکتشاف طلاست. بر اساس نتایج حاصل از مطالعات لیتوژئوشیمیایی در منطقه، آنومالی طلا در وسط شبکه نمونه‌برداری و در جهت عمود بر روند واحدهای سنگی در متاولکانیکهـای حدواسط تا بازیک مشخص شد. در آنومالی فوق الذکـر عناصرAg,As,Sb,Zn,Cu,Pb آنومالی نشان می‌دهند. ضرایب همبستگی در ماتریس همبـستگی عناصر نشان می‌دهد که طلا بیشترین همبستگی را با عناصـر As(+0.81)، Ag(+0.73)، Cu(+0.68)، Pb(+0.64) وZn(+0.63) نشان می‌دهد. مطالعات صحرایی نشان می‌دهد که در آنومالی اصلی طلا در منطقه، کانی‌سازی شامل رگچه‌های سیلیسی- کربناتی و بصورت پرکننده درز و شکافهای سنگ و همچنین بصورت رگه‌های سیلیسی سرشار از اکسیدهای آهن در واحد متاولکانیکهای آندزیتی مشاهده می‌شود. بر اساس نتایج تجزیه شیمیایی میزان طلا در رگچه‌های سیلیسی- کربناتی 07/0 تا 5/0 گرم در تن و در رگه های سیلیسی حاوی اکسید آهن 74/1 تا 8/9 گرم در تن را نشان می‌دهد. مهمترین کانیهای شناسایی شده در مطالعات کانه نگاری شامل پیریت،کالکوپیریت، بورنیت، کوولیت، مالاکیت و اکسیدهای آهن اکثراً شامل هماتیت و گوتیت می‌باشد. با توجه به نوع دگرسانیها، شکل کانی سازی، نوع سنگ میزبان و کانی شناسی در محدوده محسن ابن علی، می‌توان گفت كاني سازي طلا ارتباط مستقیم با روند شکستگیها و گسلهای منطقه دارد. محلولهای گرمابی کانی‌ساز به داخل درز و شکافهای موجود در سنگهای متاولکانیکی نفوذ کرده و باعث ایجاد دگرسانیهای مختلف و کانی سازی در جایگاه های مناسب ساختاری شده است.
زهرا اکبری, علی یارمحمدی, ایرج رسا
PDF
تاقدیس سیاه شمالی با روند شمال‌باختری-جنوب‌خاوری درکمربند چین-راندگی زاگرس (فارس ساحلی) و در خاور گسل کازرون واقع شده است. در این مطالعه تاقديس سیاه شمالی به منظور تحلیل ساختاری مورد بررسی قرار گرفته است. در این راستا برش‌های عرضی ساختاری از تاقدیس‌ مورد مطالعه با استفاده از برداشت‌های صحرایی و بر پایه داده‌های چاه، خط لرزه‌ای و برش‌های چینه‌شناسی روزمینی ترسیم گردید. بر پایه تحلیل-های هندسی انجام شده به روش (Mitra, 2002)، تاقدیس سیاه شمالی در رده چین‌های فراکنشی گسلیده متقارن قرار گرفت. برای تحلیل جنبشی تاقدیس‌ یاد شده از روش (Poblet and McClay, 1996) استفاده شد و نتایج به دست آمده بیانگر آن است که هندسه تاقدیس‌ سیاه شمالی همانند هندسه چین‌های فراکنشی ارائه شده به وسیله Dahlestrom (1990) می‌باشد و از این‌رو فرگشت جنبشی آن‌ بر مبنای مدل (Poblet and McClay, 1996) معتبر است.
دلشاد نوروزی, عباس بحرودی, محمدرضا قاسمی, حمیدرضا کریم‌نژاد
PDF