دوره 3, شماره 1

بهار 1391

فهرست مطالب

علوم پایه

کمپلکس بهله-سیدان در غرب شهرستان ارومیه شامل مجموعه‌ای از سنگ‌های آذرین، رسوبی و دگرگونی است. بخش‌های دگرگون شده شامل طیفی از سنگ‌های آذرین اسیدی، مافیک تا اولترامافیک و سنگ‌های کربناته که تحت تاثیر چندین فاز دگرگونی قرار گرفته است. پاراژنز کانی‌ها و فابریک‌‌های ‌موجود و همچنین ژئوشیمی سنگ‌ کل و ترکیب شیمیائی بلورها شواهد روشنی از رخداد‌های دگرگونی در خود جای داده است. مطالعه شاخص‌های فابریکی بیانگر تاثیر حداقل دو فاز دگرگونی ناحیه‌ای و یک فاز دگرگونی دینامیکی با روند شمال‌غربی-جنوب‌شرقی به صورت منطقه‌ای در محدوده‌ زون برشی است. نمودار P-T-t ترسیم شده برای آمفیبولیت‌های منطقه مورد مطالعه نشان می‌دهد سنگ مادر مافیک تا اولترامافیک که احتمالا باقی مانده پوسته اقیانوسی نئوتتیس است. بعد از دگرگونی پیشرونده، مجموعه دگرگونی، سنگ‌های آذرین مافیک تا اولترامافیک و توده‌های گرانیتی نفوذی در اثر روراندگی در فشار و دمای بالا، برشی شده است. پس از جایگزینی مجموعه دگرگونی آذرین و تحت تاثیر دگرگونی ناحیه‌ای پسرونده مجموعه‌ای در حد رخساره شیست سبز بوجود آمده است که به صورت دوباره چاپ شده بر روی فاز‌های قبلی قابل مشاهده است. نتایج محاسبات ترموبارومتری بر اساس تبادل یونی عناصر Si-Al-Ca در کانی‌های آمفیبول و پلاژیوکلاز موجود در این سنگ‌ها نشان می‌دهد در شرایط اوج دگرگونی فشار بین 7/4 تا 2/6 کیلوبار و دما 584 تا 621 درجه سانتی‌گراد در رخساره آمفیبولیت بوده است.
شهریار محمودی
PDF
در مقاله پيش رو با به‌کارگیری روش K-Means براي کلاس‌بندي گمانه‌های حفاری شده در کانسار پرکام، تحت سه مقدار عیار عناصر سرب، روی و آهن مقدار بهينه K در هر مورد محاسبه شده و سپس به کلاس‌بندی داده‌های مذکور، و تجزیه و تحلیل رفتار آنها نسبت به یکدیگر پرداخته شده است. در اين پژوهش به منظور مشخص نمودن مقدار مناسب K جهت تعیین تعداد کلاس‌ها، از معیار مناسبی استفاده گردیده که با توجه به آن تعداد کلاس‌ها از 3=K الي10=K تغيير داده می‌شوند و سپس به کمک معیار مذکور گروه‌بندي‌هاي حاصل شده مورد تحليل قرار می‌گیرند تا K بهینه انتخاب ‌شود. به استناد نتایج حاصل شده، خوشه‌بندي با تعداد 3=K در مورد سرب و روی و 4=K در مورد سرب و آهن، نسبت به تعداد کلاس‌های دیگر در هر مورد، مناسب‌تر بوده و با توجه به کلاس‌بندی صورت گرفته با موارد فوق‌الذکر، مشاهده گرديده است که با افزایش عیار عنصر سرب، عیار عنصر روی نیز افزایش یافته و درصد عنصر آهن در ابتدا افزایش و سپس کاهش می‌یابد. بنابراین مي‌توان با استفاده از روش پيشنهادي فوق به بررسي ميزان تغییرات عناصری چون مس و یا سرب با دیگر عناصر موجود در آنالیز‌های انجام شده پرداخت كه خود مي‌تواند ديدگاه بسيار مناسبي را پيش روي تصمیم گیران اين صنعت ايجاد نمايد.
سید سعید قنادپور, اردشیر هزارخانی
PDF
سازند آب‌تلخ يکي از واحدهاي سنگي حوضه رسوبي کپه‌داغ در شرق و شمال شرق ايران است که بيشترين ضخامت را در شرق اين حوضه به خود اختصاص داده است. ليتولوژي اين سازند، شامل مارن‌هاي خاکستري تا سبز، آبي و مارن‌هاي سيلتي بوده که به صورت هم‌شيب و پيوسته بر روي آخرين واحد آهک گل‌سفيدي به رنگ سفيد تا نخودي سازند آبدراز، قرار گرفته و خود توسط ماسه‌سنگ‌ها، مارن‌ها و آهک‌هاي زرد تا خاکستري سازند نيزار، به صورت هم‌شيب پوشيده مي‌شود. سازند آب‌تلخ از لحاظ نانوفسيل‌هاي آهکي داراي فراواني و غناي بسيار زياد و دارای حفظ‌شدگي خوب تا متوسط بوده و حاوي جامعه فسيلي قلمرو تتيس مي‌باشد. براي مطالعه نانوفسيل هاي آهکي اين سازند، تعداد 468 نمونه از توالي‌هاي رسوبي اين برش، برداشت و مورد مطالعه قرار گرفته است. ضخامت سازند آب‌تلخ در اين برش 5/1759 متر اندازه گيري شده است. در اين مطالعات، 108 گونه نانوفسيلي از 51 جنس و 14 خانواده شناسايي شده است. بيوزون‌هاي نانوفسيلي سازند آب‌تلخ، به ترتيب از قاعده تا رأس شامل CC22, CC21, CC20 و CC23a از الگوي سيسينگ (1977) تصحيح شده توسط پرك نيلسن (1985) و زير‌زون‌هايUC15bTP، UC15cTP، UC15dTP و بيو‌زون UC16 از الگوي بورنت (1998) در آن تشخيص داده شده است. بدين ترتيب براي سازند آب‌تلخ در برش چينه‌شناسي روستاي آب‌تلخ، سن انتهاي کامپانين پيشين تا انتهاي کامپانين پسين پيشنهاد مي‌شود.
فریبا فروغی, انوشیروان لطفعلی کنی, محمد وحیدی نیا
PDF
شناسايي منابع رسوب يكي از پارامترهاي مهم در انتخاب روش مناسب حفاظت خاک و کنترل فرسایش می‌باشد. در این تحقیق با استفاده از تکنیک منشایابی رسوبات، سهم هر یک از منابع رسوب براساس فرسایش سطحی و زیرسطحی در حوضه طالقانی شهرستان خرم‌آباد تعیین گردید. به این منظور، 44 نمونه خاک از منابع مختلف رسوب مشتمل بر فرسایش سطحی و زیرسطحی، و همچنین 19 نمونه از رسوب تولیدی حوضه شامل 11 نمونه از رسوبات کف بستر و هشت نمونه از رسوب معلق رواناب خروجی حوضه، برداشت شد. به منظور منشایابی رسوب تولیدی حوضه و تعیین سهم هر یک از منابع، 11 ردیاب شامل آهن (Fe)، روی (Zn)، مس (Cu)، منیزیم (Mg)، سدیم (Na)، کلسیم (Ca)، پتاسیم (K) منگنز (Mn)، کربن آلی (C)، نیتروژن کل (N) و فسفر قابل جذب (P) در نمونه‌هاي منابع رسوب و رسوب كف و معلق اندازه‌گیری شد. همچنین میزان دقت نتایج نمونه‌های کف بستر و نتایج نمونه‌های رسوب معلق رواناب در تکنیک منشایابی رسوب مورد مقایسه قرار گرفت.با مقایسه ردیاب‌ها در منابع رسوب و تحليل تابع تشخیص، ردیاب‌های Na و K به عنوان ترکیب بهینه ردیاب‌هادر تفکیک منابع رسوب انتخاب شدند. نتایج مدل‌های چند متغیره ترکیبی نشان داد سهم منابع تولید رسوب براساس فرسایش سطحی و زیرسطحی به ترتیب برابر با 6/20 و 4/79 درصد است. نتایج این تحقيق می تواند در انتخاب مناسب‌ترین روش کنترل فرسایش در منطقه مطالعاتی و تعمیم به مناطق مشابه مورد استفاده قرار گیرد.
کاظم نصرتی, فروزان احمدی, علي اكبر نظري ساماني
PDF
مطالعات انجام شده در سطح جهان حاکی از افزایش خسارات ناشی از رخداد حوادث جوی و در این تحقیق تگرگ طی دهه های اخیر است. خسارات تگرگ عموما برای بخش های مختلف کشاورزی اعم از زراعت و باغداری و در مواردی برای بخش هایی چون ساختمان حایز اهمیت است. در تحقیق حاضر برای تعیین شدیدترین تگرگ های شمال باختری ایران به عنوان یکی از پهنه های شناخته شده و تگرگ خیز ایران، داده های مورد نیاز در قالب کدهای هفتگانه تگرگ، مربوط به هوای حاضر از مجموع 16 ایستگاه تهیه و ارتفاع آب معادل آنها محاسبه شد تا نهایتا بر پایه معیار جمع روزانه ارتفاع آب مجموعه ایستگاه های درگیر، 4 مورد از شدیدترین تگرگ ها تعیین شدند. گشایش پرونده داده های تهیه شده از بايگاني NCEP/NCAR و تبدیل آنها به پوشه های متنی در زمان های انتخابی با استفاده از برنامه‌هاي رايانه‌اي در محيط هایC++، Grads و نهایتا Surfer ؛ امکان طراحی و تفسیر الگوهای همدید نهایی را فراهم کرد. نتایج نشان داد طی تمامی روزهای بارش تگرگ، سراسر یا بخشی از شمال باختری ایران زیر یال خاوری ناوه بالا بوده است. در این حال استعداد سرزمین به لحاظ داشتن بیشینه 3 تا 5 گرم بر کیلوگرم نم ویژه و بیشینه 20 تا 30 گرم بر متر مربع آب قابل بارش در پایین ترین لایه جو (تا 300 هکتوپاسکال)، زمینه ساز تگرگ زایی حرکات بالاسوی جو بوده است. این حرکات در اکثر روزهای رخداد تگرگ، در قالب یک هسته، روی سرزمین یا در کناره آن با بیشینه سرعت 08/0- پاسکال بر ثانیه و با حضور هسته های بیشینه رودباد با سرعت 30 تا 40 متر بر ثانیه در جنوب یا جنوب باختری سرزمین (بجز تگرگ 1 می 2008) مشاهده گردید.
غلامرضا براتی, محمد مرادی, محمود احمدی, مریم ثقفی
PDF
‌يكي ‌از راه‌حل‌هاي ‌اصولي براي ‌پيشگيري ‌و مهار سيل‌، شناسايي ‌مناطق ‌خطرساز و سيل‌خيز در داخل‌ حوضه‌ آبخيز است‌ و اصولاً مهار و پيشگيري ‌از سيل ‌بايد ابتدا در سر منشأ آن‌ يعني ‌زيرحوضه‌هاي ‌آبخيز مورد توجه‌ قرار گيرد. از این نظر حوضه آبخیز رودخانه جاماش به علت وقوع سیل های ویرانگر در آن، از اهمیت ویژه ای برخوردار است. در اين مطالعه مدل حوضه آبخيز با استفاده از نرم افزار HEC-GeoHMS تهيه و شبيه سازي هيدرولوژيك حوضه توسط مدل HEC-HMS انجام شد. جهت واسنجي پارامتر شماره منحني و اعتباریابی مدل، از آمار 4 رگبار مشاهده اي و سيل همزمان آنها استفاده شده است. نتايج نشان دادند كه این مدل در خصوص پیش بینی دبی اوج و زمان مربوط به آن در خروجي حوضه می تواند نتایج قابل قبولی را ارائه نماید. در اين تحقيق، با استفاده از روش حذف متوالي زير حوضه ها برای دو واقعه بارندگی به عنوان نمونه، نقش کلیه زیرحوضه ها در هیدروگراف سیل خروجی تعیین و بر اساس آن اولویت بندی انجام گرفت. نتایج نشان می دهد میزان مشارکت زير حوضه ها در سيل خروجي با مساحت آنها رابطه مستقيم ندارد و لزوماً زيرحوضه اي كه مساحت بزرگتر و يا دبي اوج بيشتري داشته باشد، در سيل خروجي كل حوضه تاثير بيشتري ندارد بلكه اثر متقابل عوامل موثر مانند موقعيت مكاني زيرحوضه ها و نقش رونديابي در رودخانه اصلي و نقش شاخص هاي مورفومتري كانال رود نيز ميتواند نقش مهمي داشته باشد.
احمد نوحه گر, نسیم قشقایی زاده, ارشک حلی ساز
PDF
رودخانه‌ها نسبت به حركات تكتونيكي حساس هستند. ارتباط نزديكي بين لندفرم‌هاي رودخانه‌اي و حركات تكتونيكي وجود دارد. اين تحقيق اثرات فعاليت‌هاي تكتونيكي جديد را بر روي شبكه زهكشي در مناطق كوهستاني البرز شمالي (حوضه‌هاي آبريز واز و لاويج در استان مازندران) مورد بررسي قرار مي‌دهد. شاخص‌هاي ژئومورفيك معيارهايي هستند كه قادر به كشف واكنش لندفرم‌ها نسبت به فرايندهاي تغيير شكل هستند. اين حوضه‌ها از نظر زمين شناسي مشتمل بر توالي رسوبات دريايي و خشكي از مزوزوئيك تا سنوزوئيك هستند. گسل‌هاي متعددي در منطقه مورد مطالعه مشخص شده‌اند. پارامترهاي مورفومتريك محاسبه شده در اين تحقيق شاخص‌هاي ژئومورفيك و پارامترهاي سلسله مراتبي شبكه زهكشي هستند. شاخص‌هاي ژئومورفيك محاسبه شده در اين تحقيق، نشان دهنده‌ي فعاليت تكتونيكي منطقه است. با توجه به پارامترهاي سلسله مراتبي شبكه هيدروگرافي، عدد آنومالي سلسله مراتبي (Ha) و شاخص آنومالي سلسله مراتبي (Δa)، نقش تكتونيك در سازماندهي شبكه زهكشي حوضه‌هاي واز و لاويج كم است.
رضا اسماعيلي
PDF