دوره 3, شماره 3

پاییز 1391

فهرست مطالب

علوم پایه

در این برسی، چینه نگاری توالیهای سازند آسماری به سن میوسن پیشین (آکیتانین- بوردیگالین) در چاه زیلایی شماره 5 در جنوب خاوری فروافتادگی دزفول مورد مطالعه قرارگرفت. در چاه زیلای شماره 5، سازند آسماری 346 متر ضخامت داشته و شامل انیدریت، سنگ آهک و میان لایه های نازک ماسه سنگ و دولومیت می باشد. برسی رخساره های رسوبی و لاگ های ژئوفیزیکی به همراه پراکندگی و گسترش روزنداران، منجر به شنا سایی سه توالی چینه نگاری نوع سوم شد. مرز زیرن و بالایی توالایی به غیر از مرز بالایی آخرین توالی از نوع 1 و مرز بالایی تولی سوم از نوع دوم می باشد.
ایرج مغفوری مقدم
PDF
به جهت عدم توانایی ارائه داده‌های مکانی بارش با وضوح بالا با استفاده از ایستگاه‌های باران سنجی و محدودیت در انعکاس تغییرات مکانی بارندگی به طور موثر، به ویژه در مناطقی که در آن توزیع ایستگاه‌های همدید و باران‌سنجی بسیار بالا است؛ لزوم بکارگیری تکنیک‌های سنجش از دور از اهمیت بیشتری برخوردار است. در دو دهه اخیر استفاده از داده‌های ماهواره‌ای و تکنیک‌های سنجش از دور جهت پژوهش‌های آب و هواشناسی رایج شده است. بدین جهت در این پژوهش، به منظور ارزیابی پهنه‌های بارشی در استان فارس از داده‌های ماهواره TRMM، به طور جداگانه برای فصول پاییز، زمستان، بهار و تابستان در بازه زمانی (1998-2012) استفاده شده است؛ سپس با بکارگیری روش میانیابی کریجینگ معمولی و وزن‌دهی معکوس فاصله نقشه پراکنش مکانی و زمانی الگوهای بارشی تهیه گردید و جهت ارزیابی مدل‌های درونیابی، از روش ریشه دوم مربع خطا (RMS) و مقدار استاندارد شده آن (RMSS) استفاده شد. یافته‌های پژوهش نشان داد بیشینه میانگین سالانه بارش در مناطق باختری و کمینه آن در نواحی جنوب و جنوب خاوری روی می‌دهد. همچنین تغييرات مکانی قابل توجهي در پهنه‌های بارشی در محدوده سرزمین پژوهش در مقياس‌هاي فصلي و سالانه بجز در فصل تابستان وجود ندارد، در فصل تابستان کمترین میزان بارش و انحراف معیار رخ می‌دهد که بر خلاف بارش سالانه از آرایش بارشی باختری- خاوری تبعیت نمی‌کند و بیشینه بارشی آن مربوط به مناطق جنوب خاوری است؛ نتایج ارزیابی روش‌های میانیابی نیز نشان داد روش کریجینگ با میزان خطا سالانه (RMS) 28 در مقابل 30 روش وزن‌دهی معکوس فاصله از میزان خطای کمترین برخوردار است، همچنین کمترین میزان خطا در تابستان و بیشترین در فصل زمستان محاسبه گردید.
محمود احمدی, مهدی نارنگی فرد
PDF
يكي از نيازهاي تحقيقاتي براي اجراي اصول آبخيزداري و حفاظت خاک، شناسايي مناطق داراي خطر بالاي فرسايش و تهيه نقشه رخساره‌هاي فرسايشي از جمله آبكندها مي‌باشد. يکي از شيوه‌هاي قابل اجرا براي تهيه نقشه فرسايش خاک با استفاده از سنجش از دور، استفاده از قابليت‌هاي توانمند الگوريتم‌هاي طبقه‌بندي تصاوير ماهواره‌اي است. طبيعت پيچيده فرسايش آبکندي و نواحي مجاورآن (ناهمگني) ثابت کرده‌است که تهيه نقشه فرسايش آبکندي به وسيله روش‌هاي پارامتريک مبتني بر پيکسل متداول، در طبقه‌بندي تصاوير ماهواره‌-اي چالش برانگيز است. در اين پژوهش تلاش شده تا با مقايسه روش‌هاي مختلف طبقه‌بندي مبتني بر پيکسل بهترين و مناسب‌ترين روش به منظور تهيه دقيق‌تر نقشه فرسايش آبکندي دشت لامرد انتخاب شود. در اين راستا تصاوير سنجنده IRS منطقه لامرد با اين روش‌هاي مبتني بر پيکسل - حداکثر احتمال و ماشين بردار پشتيبان- طبقه‌بندي شد. نتايج تحقيق نشان داد که روش طبقه‌بندي ماشين بردار پشتيبان نقشه را با دقت و صحت بالاتري (شاخص کاپا 63/0) نسبت به روش‌ حداکثر احتمال (شاخص کاپا 54/0) توليد کرده است و براي مطالعات آينده تهيه نقشه فرسايش آبکندي در منطقه مورد مطالعه پيشنهاد مي‌شود. يکي از مهم‌ترين دلايل اين برتري اين است که ماشين بردار پشتيبان يک طبقه‌بندي‌کننده غير‌پارامتريک است و تنها از بردارهاي پشتيبان، که در محدوده‌ي همپوشاني (مرز) کلاس‌ها، قرار مي‌گيرند استفاده مي‌کند و متاثر از واريانس داخلي کلاس‌ها نيست، بعلاوه تفکيک پذيري کلاس‌ها را با استفاده از تغيير شکل‌هاي مختلف افزايش مي‌دهد.
اسدالله خوراني, احمد نوحه گر, ايوب کرمي, سيد رشيد فلاح شمسي, وحيد موسوي
PDF
گالي‌ها يكي از مهم‌ترين اشكال فرسايش آبي در مناطق مختلف جهان هستند. فرسايش گالي موجب افزايش بار رسوبي، تخريب خاك‌هاي حاصلخيز و آسيب رساندن به زيرساخت‌ها مي‌شوند. اين مطالعه حساسيت به فرسايش گالي را در يك حوضه رودخانه‌اي (از زیر حوضه‌های قزل اوزن) در منطقه بيجار استان كردستان ارزيابي مي‌كند. شناسايي گالي‌ها از طريق برداشت‌هاي ميداني و تصاوير ماهواره‌اي انجام شده است. نقشه‌های سنگ‌شناسی، كاربري اراضي، شيب، جهت دامنه، شكل دامنه، عامل طول دامنه، شاخص قدرت رود و شاخص رطوبت توپوگرافي به‌عنوان عوامل موثر در فرسايش گالي در نظر گرفته شدند. نقشه حساسيت به فرسايش گالي با استفاده از مدل آماري دو متغيره انجام شد. مقادير وزن هر کلاس از يك پارامتر به‌صورت لگاريتم طبيعي تراكم گالي‌ها هر کلاس تقسيم بر مساحت تراكم گالي‌ها در كل منطقه مورد مطالعه مشخص گرديد. سپس، هر لايه بر اساس مقادير وزن محاسبه‌شده دوباره كلاس‌بندي شدند. همپوشاني نقشه‌هاي دوباره كلاس‌بندي شده در محيط GIS انجام گرديد. مقادير حساسيت در پنج گروه طبقه‌بندي شدند. نتايج اعتبار سنجي منحني ROC نشان مي‌دهد بين نقشه حساسيت و داده‌هاي گالي‌هاي موجود رابطه رضايت‌بخشي وجود دارد. بنابراين، تقریباً 87 درصد گالي‌ها به طور صحيح در طبقات با حساسيت بالا و بسيار بالا قرار گرفته‌اند.
رضا اسماعيلي, عيسي جوكار سرهنگي, روناك شوكتي
PDF
نهشته‌های ائوسن سازند جهرم قابل دسترس در برش بلداجی شامل کربنات‌های سازند جهرم می‌باشد که از طریق جاده بلداجی به امام‌زاده حمزه‌علی قابل دسترسی است. قاعده مقطع مورد مطالعه را مارن‌ها و شیل‌های سازند پابده تشکیل می‌دهد، ضخامت برداشت شده از این رسوبات 172 متر می‌باشد. بر اساس توزيع و گسترش فرامينيفرها و ديگر اجزاء اسکلتي و غير اسکلتي، 9 ميکروفاسيس شناسايي گرديده است. اين ميکروفاسيس‌ها در يک محيط شلف از نوع حاشیه‌دار تشکیل گردیده كه در سه زير محيط رسوبي شلف داخلي، شلف مياني و شلف خارجي ته نشست شده است. علاوه بر مطالعات پتروگرافي، از مطالعات ژئوشيميايي عنصری (Fe, Mn, Na, Sr) و نسبت Sr/Na نيز به منظور تعيين ترکيب کاني‌شناسي اوليه و مطالعات دياژنتيکي استفاده شده است. از تجزیه ايزوتوپ‌هاي پايدار اكسيژن (δ18O ‰) و كربن (δ13C ‰) جهت تعيين دماي قديمه اين نهشته‌ها، سيستم دياژنتيکي باز و بسته (δ18O در مقابل Mn) و روند دياژنز استفاده شده‌اند. اين مطالعات حاکي از ترکيب کاني شناسي اوليه آراگونيتي (واقع در دریاهای گرم نواحی نیمه حاره‌ای)، در يک سيستم بسته تا نيمه بسته با تبادل آب به سنگ پايين مي‌باشد. روند دياژنز در آهک‌ها بر اساس تغييرات ايزوتوپي اکسيژن و کربن يک روند دياژنز تدفيني با حضور مواد آلي را نشان مي‌دهد. دماي قديمه محاسبه شده در آهک‌ها (میکرایت) بر اساس سنگين‌ترين ايزوتوپ اكسيژن 18 یعنی دماي اوليه دياژنتيکي (هنگامي که رسوبات در نزديک سطح بوده‌اند، عمق کم تدفين) (معادل PDB ‰67/3-) و ایزوتوپ اکسیژن آب دریای ائوسن معادل‰ 85/0- ، 29 درجه سانتيگراد تعيين گرديده است. با استفاده از مطالعات صحرایی و بررسی تغییرات عمودی رخساره‌ها در طول توالی سازند جهرم، سطوح اصلی سکانسی و مرز سکانس‌ها و در نتیجه تعداد سکانس‌های رسوبی تعیین گردیده است. سازند جهرم در برش بلداجی از 6 سکانس رسوبی درجه سوم (سکانسهای کم عمق شونده به سمت بالا) تشکیل گردیده است. مرز سکانس‌ها از نوع SB2 بوده و مرز سطح حداکثر پیش‌روی آب دریا (mfs) با رخساره-های عمیق دریا مشخص شده است. بطور کلی سیستم تراکت‌هایی پیش رونده (TST) عمدتاً شامل رخساره‌های مارنی، وکستونی تا پکستونی است که در این سیستم تراکت فرامینیفرهای منفذ‌دار نظیر نومولیتیده و دیسکوسیکلینیده-های بزرگ و پهن یافت می‌شود. سیستم تراکت HSTعمدتاً از رخساره‌های گرینستونی (رخساره سد) همراه با رخساره‌های وکستونی- پکستونی تا رودستونی محیط لاگون تشکیل گردیده است که دارای فرامینیفرهایی با پوسته پورسلانوز نظیر آلوئولین، اوربیتولیتس و میلیولید می‌باشد.
مينا خطيبي مهر, محمد حسين آدابي, مير رضا موسوي طسوج, حسين وزيري مقدم, عباس صادقي
PDF
کانی شناسی و منشا یابی رسوبات تپه های ماسه ای در کنترل گسترش رسوبات بادی با اهمیت است. در اين مطالعه از روشهای متعدد دانه بندی، XRD، SEM، و سنجش از دور-GIS استفاده گردید. کانیهای ایلیت و مونتموریلونیت بالاترین فراوانی نسبی را نشان داده، و کانیهای کلریت و کائولینیت نیز در بعضی از نمونه ها شناسایی گردید. نوع و فراوانی آنها تابع منشا رسوبات، اختصاصات فیزیکوشیمیایی، و جهت وزش بادها است. وجود كوارتز، چرت، انيدريت و صدف‌ دو كفه‌اي آب شیرین و دريايي نشانه دخالت رسوبات رودخانه ای و سواحل خليج فارس در تغذيه رسوبات منطقه است. مطالعات SEM دانه های کوارتزی نشان داد بعضی از دانه ها فاقد هر گونه آثار ضربه ای است که می بایست از منابع نزدیک مانند سازند گچساران، آغاجاری و لهبری منشا گرفته باشند. تصاوير TM و ETM+ در دوره زماني 11 ساله جهت بررسی تغییرات تپه ها ی ماسه ای و نیز تعيين نوع کاني‌هاي رسي بکار گرفته شد. تفسیر داده ها با استفاده از پردازش تصاوير ماهواره‌اي و عمليات صحرايي صورت گرفت. نسبت‌گيري باندي 5/2 و 4/6 براي تشخيص کاني‌‌هاي رسي کائولينيت و ايليت بسيار مفيد است. نتايج ارزشيابي اراضي منطقه نشانگر توسعه بياباني شدن منطقه است. در این خصوص، معيار اقليم داراي تاثیر بيشتري نسبت به سایر پارامترهاست.
بهمن سلیمانی, کاظم رنگزن, علیرضا سرسنگی
PDF
برنامه‌ریزی کاربری اراضی هسته اصلی نظام برنامه‌ریزی شهری است و هدف از آن پیشنهاد توزیع و ترکیب مناسب کاربریها و فعالیّت‌های شهری است. نیل به این هدف نیازمند درک چگونگی تخصیص فضا میان کاربریها و نحوۀ آرایش فضایی آنها در وضع موجود است که با روشهای تحلیل کمی و کیفی کاربریها میسر می‌شود. محله 1-7? شهر مراغه یکی از محلات فرسوده شهری است که کاربری اراضی در سطح محلّه از نظر شاخص‌های کمی و کیفی (سرانه‌ها، همجواری و سازگاری) هماهنگی چندانی با استانداردهای شهرسازی ندارد. روش تحقیق در این مقاله توصیفی – تحلیلی است و در آن با استفاده از شاخص‌های استاندارد سرانه‌ها، روش نزدیکترین مجاورت (RN) و ماتریس سازگاری به تحلیل کمی و کیفی کاربری‌ها می‌پردازد. یافته‌های تحقیق بیانگر کمبود سرانه کاربریهای خدماتی – رفاهی، مازاد بیش از حد کاربریهای تجاری، بی نظمی در الگوی توزیع کاربریها و وجود ناسازگاری میان آنها در سطح محله است. لذا در این محله از شهر مراغه باید با بالا بردن سرانه کاربریهای خدماتی – رفاهی، توزیع مناسب آنها در سطح محله و حذف کاربریهای ناسازگار به ارتقاء سطح زندگی محله کمک کرد.
ژیلا سجادی, زهره فنی, ابراهیم سامی
PDF