دوره 4, شماره 1

بهار 1392

فهرست مطالب

علوم پایه

طیف‌سنجی رامان، روشی برای مطالعه مولکولی جامدات، مایعات و گازها است. اساس آن، بر پایه پراکندگی ناکشسان نور تک رنگ (لیزر) است. مولکول‌هایی که در معرض پرتو لیزر قرار می‌گیرند برانگیخته شده و سه رفتار رایلی، استوکس و آنتی‌استوکس را نشان می‌دهند. رفتارهای نوع دوم و سوم در آزمایش‌های رامان کاربرد دارد. به کمک این روش می‌توان بلورها، کانی‌ها، رسوبات و فازهای مختلف سیالات درگیر موجود در کانی‌ها را شناسایی نمود. هدف از این پژوهش، شناسایی مجموعه کانی‌های دگرسانی کانسارهای مس منطقه عباس‌آباد با بهره‌گیری از مشاهدات صحرایی، روش‌های میکروسکوپی، XRD، EPMA و طیف‌سنجی رامان است. ناحیه معدنی عباس‌آباد در شمال شرق شاهرود در کمربندی از سنگ‌های آتشفشانی ائوسن قرار دارد و میزبان هشت منطقه کانی‌سازی مس است. سنگ‌های آتشفشانی این ناحیه، شامل تراکی‌آندزیت، تراکی‌آندزی‌بازالت و تراکی‌بازالت است. کانی‌سازی مس به صورت افشان، رگچه‌ای و داربستی و به طور عمده محدود به تراز بالایی واحدهای آتشفشانی است. کانی‌سازی درون‌زاد در این بخش، ساده و شامل کانی‌های گروه کالکوسیت، بورنیت، دیژنیت، کوولیت و مس طبیعی است که معمولاً با پیریت، کلسیت، کوارتز و هماتیت همراهی می‌شوند. دگرسانی پروپلیتیک شاخص دگرسانی ناحیه‌ای و دگرسانی‌های کربناتی، سیلیسی و کلریتی شاخص دگرسانی محلی و مرتبط با کانه‌زایی مس است. این دگرسانی‌ها ، منطقه‌بندی مشخصی را ایجاد نمی‌کند. کانی‌های پرهنیت، کلسیت و کوارتز در طیف‌سنجی رامان دارای طیف‌های آشکار بوده و در بیشتر نمونه‌ها شناسایی شدند که نشانگر فراوانی این کانی‌ها و عملکرد وسیع‌تر دگرسانی‌ کربناتی و سیلیسی به عنوان دگرسانی محلی و مرتبط با کانه‌زایی مس است.
لیلا صالحی, ایرج رساء, سعید علیرضایی, فاطمه مطرودی, سید حسن توسلی
PDF
شش ریزرخساره مادستون، پکستون اسپیکول دار، پکستون پلوئیدی، پکستون رادیولری، وکستون – پکستون الیگوستژینیدی و روزن بران پلانکتونی و وکستون – پکستون دارای خارپوست و روزن بران کف زی، 712 متر نهشته های عمیق سازند سروک در برش تنگ چنارباشی را تشکیل می دهند. بخش عمده این نهشته ها زیر قاعده امواج طوفانی بوجود آمده اند و نشان دهنده عمیق بودن نهشته ها می باشند. در این مطالعه اثری از رخساره های سد یا لاگون دیده نشده است و انطباق ریزرخساره ها با برش های چینه شناسی همجوار که توسط محققین دیگر مطالعه شدند، مشخص نمود که محیط رسوبی سازند سروک قسمت های عمیق تر پلاتفرم جداشده ای است که قسمت های کم عمق تر آن در برش های مجاور وجود دارد.
جهانبخش دانشیان, سید علی معلمی, کامیار یونسی
PDF
مجموعه آتشفشانی ناسفنده واقع در بخش شمال‌شرقی نهبندان، یکی از رخنمون‌های جوان است که بر روی نهشته‌های رسوبی (شبه فلیش) و در امتداد گسل نهبندان شرقی در بخش شمالی ایالت ساختاری سیستان قرار گرفته است. ترکیب سنگ‌شناسی این مجموعه شامل تراکی‌ آندزیت، آندزیت بازالت، بازالت و اُلیوین بازالت با بافت‌های‌ پورفیری با خمیره‌ی میکرولیتی، جریانی و حفره‌ای می‌باشد. کلینوپیروکسن و اُلیوین به همراه مقادیر کمی آمفیبول، فنوکریست‌های آنها را تشکیل می‌دهند. وجود فنوکریست‌های کلینوپیروکسن و منطقه‌بندی در آنها، به‌خصوص حضور تیتان اوژیت‌ها، وجود اُلیوین‌های خود شکل و فاقد حاشیه‌ی واکنشی، عدم حضور ارتوپیروکسن و نبود پلاژیوکلاز به‌صورت فنوکریست از مشخصات این سنگ‌ها است. بررسی‌های ژئوشیمیایی نشان می‌دهد که این سنگ‌ها ماهیت آلکالن سدیک دارند. الگوی نمودارهای عناصر خاکی بهنجار شده نسبت به کندریت غنی‌شدگی از عناصر LREE نسبت به عناصر HREE را نشان می‌دهند که دلیلی بر منشاء گرفتن ماگمای تشکیل دهنده‌ی این سنگ‌ها از ذوب‌ بخشی درجه پایین یک گوشته‌ی گارنت لرزولیتی است. حضور زینولیت‌های گوشته‌ای (زینولیت‌های پیروکسنیتی) و طبیعت آلکالن این گدازه‌ها، مؤیٌد صعود سریع ماگما از عمق زیاد می‌باشد و طبق نمودارها در مجموعه‌های درون صفحه‌ای جای می‌گیرند.
عصمت علی‌شاهی, محمد حسین زرین‌کوب, سید سعید محمدی
PDF
به منظور برنامه ریزی مناسب جهت استفاده از حاشیه رودخانه و نواحی سیل گیر، ابتدا نواحی خطرناک و محدود کننده به لحاظ کاربری های کشاورزی، ساختمان سازی و فعالیت های صنعتی بایستی مشخص شود. نقشه هاي پهنه بندي سيلاب در مطالعات مديريت دشت سیلابی كاربرد وسيعي دارد اين نقشه ها يكي از اطلاعات پايه و مهم مديريت بحران محسوب مي شوند. آنها اطلاعات مفیدی راجع به طبیعت و اثرات سیل بر دشت سیلابی ارائه می دهند. بنحوي كه امكان ارسال هشدارهاي مناسب در مواقع خطر سيل و تسهيل عمليات امداد و نجات را فراهم مي كنند. مطالعه حاضر در مورد رودخانه زرینه رود واقع در آذربایجان غربی و به طول 16.6 کیلومتر می باشد. در این تحقیق دبی های با دوره برگشتهای مختلف (2-5-10-20-25-50-80-100-200 و 500 ساله) با استفاده از داده های ایستگاههای قزکرپی محاسبه شد. مقاطع عرضی جریان با استفاده از Hec-Ras و نقشه های پهنه بندی سیل با استفاده از الحاقیه HEC-GeoRAS و در محیط GIS ترسیم شده است. بر اساس پهنه های بدست آمده و انطباق آن با تصاویر هوایی می توان گفت که مناطق مسکونی حاشیه رودخانه چندان در معرض خطر سیل نبوده ولی گسترش فعالیتهای سازه ای و کشاورزی طی سالیان اخیر باعث محدود گشتن حریم و بستر رودخانه شده و امکان نفوذ سیل در اراضی اطراف بیشتر می گردد.
حسن لشکری, علي رشيدي, علي رضايي
PDF
در اجرای برنامه عمل مدیریت مشارکتی سرزمین، شناخت کنشگران کلیدی یا قدرت های اجتماعی در بین ذینفعان محلی امری ضروری است. این افراد نقش مهمی در تصمیمات زیست محیطی داشته و بازوی مدیریت مشارکتی در منابع طبیعی محسوب می شوند. هدف این تحقیق شناخت قدرت‌های اجتماعی بر اساس رویکرد تحلیل شبکه‌ای، در سطح بهره‌برداران محلی روستای لزور در منطقه فیروزکوه می‌باشد. در این تحقیق ابتدا بهره برداران مرتع بر اساس روش‌های پیمایشی مورد شناسایی قرار گرفتند. سپس با استفاده از پرسش نامه تحلیل شبکه ای در چهار زیرگروه مختلف بهره برداری، ماتریس‌ مشارکت میان بهره برداران تولید و شاخص های مرکزیت درجه و مرکزیت بینابینی محاسبه شده و در نهایت موقعیت هندسی هر کنشگر در شبکه نشان داده شد. برخی از افراد در این شبکه دارای اقتدار و نفوذ بالاتری نسبت به سایرین می باشند. همچنین در این تحقیق روابط برون گروهی و درون گروهی نیز بین زیرگروه های مختلف نشان داده شد. نتایج نیز نشان می دهد که "سرچکنه" در هر زیر گروه به عنوان قدرت های اجتماعی در فرآیند مدیریت مشارکتی می باشند. می توان بر اساس این نتایج استدلال نمود که شناخت قدرت‌های اجتماعی جهت ساماندهی و اجرای برنامه‌های مدیریت پایدار سرزمین و در نتیجه دستیابی به مدیریت مشارکتی موفق منابع طبیعی ضروری بوده و تحلیل شبکه ابزاری کارآمد در این فرآیند محسوب می شود.
مریم لاریجانی, مهدی قربانی, الهام رحمانی آزاد
PDF
مقیاس مکانی بحثی مورد توجه در تحقیقات محیطی سال‌های اخیر بوده است. در این بین اثرات متفاوت مقیاس بر پدیده‌ها و فرآیندهای محاط‌شده‌ و شناخت آن‌ها چالشی اساسی در بررسی فرآیندهای محیطی محسوب می‌شود. لذا این تحقیق با بررسی مفاهیم بنیادین مرتبط با مقیاس و ارتباط آن‌ها با جنبه‌های عملیاتی و کاربردی این مفهوم در فن‌آوری سامانه‌ی اطلاعات جغرافیایی تلاش کرده‌است، وجود رابطه‌ی مرتّب مکانی بین اندازه‌ی کارتوگرافیک نقشه‌های توپوگرافی و محتوای اطلاعاتی آن‌ها را مورد آزمون قرار دهد. از این رو در ابتدا مبانی ریاضی مرتبط مرور شده است و سپس وجود ترتیب مقیاس مکانی در خروجی نقشه‌ی شیب، با اخذ و بررسی الگوریتم شیب در نرم‌افزار ArcGIS9.3 ، مورد بررسی قرار گرفته است. بدین‌ منظور از نقشه-های شیب رستری تهیه‌شده از نقشه‌های رقومی ارتفاع در دو مقیاس (1:50000 و 1:25000) با دو پیکسل-سایز (10و100)، در دو نقطه‌ی مختلف از نقشه استفاده شده‌است. سپس همسایگی‌های 3*3 و ارقام مربوط به هر پیکسل در هر کدام از نقشه‌ها برداشت و در الگوریتم شیب جایگذاری شدند و سپس نتایج حاصل از آن جهت برآورد تغییرات شیب در دیفرانسیل کلّ معادله‌ی شیب قرار داده‌شد. میزان دیفرانسیل کلّ نتیجه‌شده در هیچ‌یک از حالات مذکور صفر نگردید که می‌تواند مبیّن وجود عدم ثبات در تغییرپذیری نقشه‌های شیب باشد و به بیانی کاربردی، تغییر مقیاس هندسی نقشه‌ها نه ‌تنها حجم و اندازه‌ی اطلاعات در دسترس بلکه درک و دریافت از آن‌ها را نیز کاملاً تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. در انتها پیشنهاد شده است که انتخاب مقیاس کارتوگرافیک نقشه‌ها در مراحل مختلف مطالعاتی تنها بر مبنای ترتیب کارتوگرافیک آن‌ها نباشد و تحقیقات آتی بر تعیین چگونگی دست‌یابی به مقیاس بهینه متمرکز شود.
ارشک حلی‌ساز, فهیمه بهرامی, سهراب استادهادی دهکردی
PDF
شرايط طبيعي و قابليت‌ها و تنگناهاي مراكز روستايي به همراه رويكرد‌هاي برنامه‌ريزي و سياست‌گزاري نظام سياسي در دهه‌هاي اخير، اقتصاد روستايي منطقه تهران و البرز را در قلمرو وسيعي به وبژه در بخش‌هاي شمالي و جنوبي آن تحت تأثير قرار داده؛ و باعث ناپايداري توسعه و سكونتگاه‌هاي روستايي شده است. پيامداين مسأله عدم توسعه فعاليت‌هاي اقتصادي كشاورزي و غيركشاورزي و كاهش فرصت‌هاي شغلي براي جمعيت درحال افزايش روستايي به رغم وجود ظرفيت‌هاي فراوان طبيعي، اجتماعي ـ اقتصادي و كالبدي بوده است. ازاين‌رو، اين تحقيق به منظور تبيين عوامل مؤثر براشتغال در زمينه گسترش فرصت‌هاي شغلي در 143 روستاي نمونه تصادفي از 484 روستاي منطقه تهران و البرز به روش توصیفی ـ تحلیلی انجام شد. نتايج بررسي اين پژوهش نشان مي‌دهد، فعاليت‌هاي كشاورزي و دامي باعث گسترش صنايع تبديلي و كارگاهي در روستاها نشده است. توانمندي محيط روستا و زيربناهاي ‌آن تأثير معني‌داري بر افزايش فعاليت‌هاي كشاورزي و غيركشاورزي دارد. همچنين ميزان وام توزيع شده تأثير معني‌داري بر افزايش فعاليت‌هاي غير‌كشاورزي در نقاط روستايي منطقه دارد. به‌علاوه، عدم حمايت از بهره‌برداران خرد و دهقاني باعث شده از توانمندي محيط روستا، توانايي و مهارت‌هاي فعالان و زير بناهاي محيط روستا در زمينه كشاورزي و غير كشاورزي به شكل مطلوب استفاده نشود.
ناصر شفيعي ثابت
PDF

مقالات

شناخت کنشگران کلیدی یا ذینفعان دولتی، یکی از الزامات اجرایی نمودن برنامه ریزی ها و اعمال مدیریت ها در محیط زیست بوده و بر اساس روش تحلیل شبکه می‌توان کنشگران کلیدی در تصمیمات زیست محیطی را مشخص نمود. این پژوهش با هدف شناخت جایگاه کنشگران در شبکه تبادل اطلاعات در بین سازمان‌های دخیل در مدیریت پارک ملی سرخه حصار در استان تهران صورت گرفته است. در این پژوهش ابتدا سازمان های فعال در پارک ملی سرخه حصار مورد شناسایی قرار گرفته و سپس از طریق پرسش نامه تحلیل شبکه ای، پیوند تبادل اطلاعات مورد بررسی قرار گرفت. در نهایت بر اساس شاخص مرکزیت درجه و مرکزیت بینابینی میزان قدرت هر کنشگر در شبکه در قالب گراف های مختلف نمایش داده شد. بر اساس نتایج این تحقیق، برخی نهادها دارای اقتدار، نفوذ و قدرت کنترلی بالاتری نسبت به سایر نهادها می باشند و به عنوان قدرت در فرآیند تصمیم گیری و سیاست گذاری در نظر گرفته می شوند. از طرفی دیگر، سازمان های مردم نهاد محیط زیست دارای پایین ترین جایگاه ها از نظر هر سه شاخص مورد سنجش می باشند که در پیرامون شبکه جای گرفته اند که این امر نشان دهنده ضعف سازمان های مردم نهاد در شبکه سازمانی در فرآیند تصمیم گیری و مدیریت پارک ملی سرخه حصار می باشد.
مهدی قربانی