دوره 4, شماره 4

زمستان 1392

فهرست مطالب

علوم پایه

به منظور مطالعه مرز ائوسن - الیگوسن در زون ایذه، 170 متر از رسوبات سازند پابده (واحد مارن با میان لایه‌های سنگ آهک) در برش چهارده مورد نمونه برداری قرار گرفت. بر اساس مطالعه فرامینیفرهای پلانکتونی 5 بایوزون زیر در رسوبات مذکور شناسایی و معرفی گردید: Zone E14: Globigerinatheka semiinvoluta Highest-occurrence Zone Zone E15: Globigerinatheka index Highest-occurrence Zone Zone E16: Hantkenina alabamensis Highest-occurrence Zone Zone O1. Pseudohastigerina naguewichiensis Highest-occurrence Zone Zone O2. Turborotalia ampliapertura Highest-occurrence Zone مرز ائوسن - الیگوسن در این برش بر مبنای بایوزون‌های فوق و تغییر در فرامینیفرهای پلانکتونی به خصوص انقراض خانواده Hantkeninidae، در 471 متری از قاعده سازند پابده و 326 متر پایین‌تر از مرز پابده- آسماری قرار دارد. همچنین در این مطالعه زون‌های زیستی شناسایی شده، با زون‌های فرامینیفرهای پلانکتونی در مرز ائوسن- الیگوسن دیگر مناطق تتیس مقایسه گردید.
نسرین هداوندخانی, عباس صادقی, علیرضا طهماسبی سروستانی, محمد حسین آدابی
PDF
کانی‌سازی مس به صورت رسوبی در واحدهای زمین‌شناسی مربوط به دوره میوسن در چندین نقطه از آذربایجان‌شرقی شناخته شده‌است. منطقه اکتشافی نهند - ایوند در 20 کیلومتری شمال تبریز، استان آذربایجان شرقی و در زون البزر غربی- آذربایجان واقع می‌باشد. سازندهای موجود در منطقه از تشکیلات رسوبی- تخریبی به سن میوسن (سازند قرمز بالایی) به همراه ولکانیک‌های داسیتی جوان‌تر تشکیل شده‌است. مطالعه حاضر حاصل تلفیق شواهد زمین‌شناسی و ژئوشیمیایی جهت بررسی کانی‌سازی و منشا آن در ماسه‌سنگ‌های قرمز و خاکستری در ناحیه مورد مطالعه است. این شواهد نشان دادند که افق‌های کانی‌سازی شده در این منطقه شامل سولفیدهای پراکنده مس در طول مرزهای احیا درون ماسه‌سنگ‌های خاکستری غنی از مواد آلی در تماس با رسوبات سیلتی و مارنی، شیل، سیلت‌سنگ و ماسه‌سنگ قرمز می‌باشد. بعد از مشاهدات صحرایی، میکروسکوپی و مطالعات ژئوشیمی اولیه 35 نمونه سنگی که نماینده بخش‌های کانی‌سازی غنی از مواد آلی، شیل‌ها، ماسه‌سنگ‌های قرمز و سنگ‌های آتشفشانی بودند، به منظور بررسی الگوی عناصر نادر خاکی توسط دستگاه ICP-MS تجزیه شدند. آنالیزهای ژئوشیمیایی نسبت به شیل آمریکا (NASC) بهنجار شده و نتایج نشان داده‌است که واحدهای شدیدا کانی‌سازی شده عموما در داخل ماسه‌سنگ‌های خاکستری قرار می‌گیرند و تشابه الگوی عناصر خاکی کمیاب نشان دهنده این است که ماسه‌سنگ‌های خاکستری حاوی کانی‌سازی ارتباط نزدیکی با ماسه‌سنگ‌های قرمز فاقد کانی‌سازی و در مواردی شیل‌های منطقه دارد و شباهتی با سنگ‌های ولکانیکی نشان نمی‌دهد. در مجموع می‌توان گفت که الگوی پراکندگی REE ها دیدگاه جدیدی در مورد تفسیر ارتباط محیط رسوبگذاری، کانی‌سازی و دیاژنز بعدی در اختیار ما قرار می‌دهد.
سیده نرگس ساداتی, محمد یزدی, مهرداد بهزادی, محمد حسین آدابی, میرعلی اصغر مختاری
PDF
منطقه مهرخش در شرق ايران و در 110 کيلومتري شمال‌غرب‌ بيرجند واقع شده‌‌است. اين محدوده شامل برونزدهايي از ولکانيک‌هاي پالئوسن- ائوسن بوده که توده نيم‌عميق کوارتز ديوريتي در آن‌ها نفوذ نموده-است. پي‌جويي اوليه در اين منطقه به کمک پردازش داده‌هاي ماهواره‌اي آستر به روش نقشه‌بردار زاويه طيفي دگرساني‌هاي پروپليتيک، آرژيليک و سرسيتيک را بارز کرد که با مشاهدات صحرايي تاييد شدند. دگرساني‌هاي اصلي منطقه شامل پروپليتيک، آرژيليک و سيليسي- کربناته مي‌باشند. کاني‌سازي به اشکال رگه‌اي (شمال، مرکز و غرب منطقه) و پراکنده (شمال منطقه) ديده مي‌شود. رگه‌ها داراي امتداد شمال-غرب- جنوب‌شرق تا شمالي-جنوبي و شيب 85 تا 90 درجه مي‌باشند. رگه‌ها بيشتر سيليسي- سولفيدي هستند و کاني‌هاي سولفيدي در سطح شديدا اکسيد شده و مالاکيت، آزوريت، کالکوزيت، کووليت، هماتيت و گوتيت تشکيل شده‌اند. کاني اوليه سولفيدي در منطقه ديده نشد. کاني‌هاي باطله کلسيت، کوارتز و باريت مي‌باشد. حداکثر مقدار پراکندگي مس، روي و سرب در رسوبات آبراهه‌اي در مناطقي است که در بالادست آن کاني‌سازي رگه‌اي وجود دارد و در ارتباط با دگرساني‌هاي آرژيليک- کربناته- پروپليتيک مي‌باشد. محدوده تغييرات عناصر در نمونه‌هاي ژئوشيميايي بر مبناي سنگ در رگه‌ها به‌صورت زير است: مس 43500-130 گرم در تن، روي 170-13 گرم در تن، سرب 399-18 گرم در تن، طلا تا 50 ميلي-گرم در تن و نقره 3/27 -2/0گرم در تن. بيشترين ميزان عناصر در نمونه‌هاي ژئوشيميايي بر مبناي سنگ در محل کاني‌سازي پراکنده در واحدهاي ليتيک توف و آندزيتي است. انطباق خوبي بين نتايج پردازش‌هاي ماهواره‌اي آستر با دگرساني، کاني‌سازي و بي‌هنجاري‌هاي ژئوشيميايي در محدوده مورد مطالعه وجود دارد. با توجه به گسترش دگرساني‌ها، ژئوشيمي، نوع كاني‌سازي عمدتا رگه‌اي و همچنين ارتباط آنها با سيستم شکستگي‌ها مي‌توان کانسار مهرخش را در رده کانسارهاي اپي‌ترمال قرار داد.
مريم جاويدي مقدم, محمدحسن كريم پور, آزاده ملک زاده شفارودي, محمدرضا حيدريان شهري
PDF
یک برش چینه شناسی از نهشته‌های سازند قم واقع در شمال شرق نطنز ، جهت مطالعه و بررسی گسترش فرامینیفرها در نظر گرفته‌شد. نهشته‌های سازند قم در این برش با 6/458متر ضخامت، عمدتا شامل آهک، آهک ماسه‌ای، مارن و شیل بوده که مرز زیرین و بالایی آن با سازند قرمز زیرین و قرمز بالایی بصورت هم‌شیب و ناپیوسته می‌باشد. مطالعه‌ی158 نمونه برداشت شده در این مطالعه منجر به شناسایی 49 جنس و 74گونه فرامینیفر بنتیک، 6 جنس و 10 گونه فرامینیفر پلانکتیک شد که از این میان تعداد 7 جنس و گونه برای اولین بار از سازند قم گزارش می‌شوند. همچنین با توجه به حضور فرامینیفرهای شاخص شناسایی شده نظیرMeandropsina iranica, Globorotalia sp., Globigerinella obesa, Globigerinoides subquadratus, Globigerinoides triloba, Ammonia beccari, Austrotrillina howchini, Pseudolituonella sp., Valvulina sp.1، نهشته‌های سازند قم در برش خفراحتمالا قابل مقایسه با بیوزون شماره‌ی 2 آدامز و بورژوا می‌باشد. بدین ترتیب براساس تجمع فرامینیفرا، سن پیشنهادی برای نهشته‌های برش مورد مطالعه میوسن پیشین (اکیتانین) است.
جهانبخش دانشیان, ابراهیم نادری
PDF
یکی از خصوصیات عمده فضاهای سبز عمومی (پارک‌ها)، دسترسی‌های محلی به این فضاها و تقویت حس تعلق مکانی است. پارک‌‌ها می‌توانند مکانی مناسب برای پاتوق‌های اجتماعی و افزایش تبادل اطلاعات بین ساکنان محلات اطراف شوند لیکن در بسیاری از موارد نیز منجر به کاهش شاخص‌های پایداری و رضایت جمعی در محدوده می‌شوند. در این مطالعه با بهره‌گیری از 16 شاخص تاثیرگذار در حیات آتی یک پارک ، میزان پایداری آنها مشخص شده‌است. برای تحلیل داده‌ها، از مدل تاپسیس و از آزمون‌ تحلیل واریانس استفاده شده‌است. این محاسبه به تعیین پایداری در محدوده پارک‌های اطراف کمک کرده و زمینه را برای برنامه‌ریزی‌های اصولی و بنیادین فراهم می‌آورد. نتایج پژوهش حاکی از آن است که پارک‌ها با کارکرد محلی و همسایگی به ترتیب با 75/0 و 49/0 امتیاز دارای بیشترین و پارک‌های ناحیه‌ای و منطقه‌ای با 45/0 و 33/0 امتیاز دارای کمترین میزان شاخص‌های پایداری در منطقه هستند. همچنین نتایج پژوهش بر اساس نظر پرسش شوندگان، پارک‌های با کارکرد محلی بیشترین پایداری و پارک‌های با کارکرد شهری – منطقه‌ای کمترین پایداری را داشته‌اند.
زهره فنی, حسن جنگی
PDF
در اين پژوهش، برکشند توفان در حوزه شمالي خليج فارس در يک دوره 7 ساله (2009-2003) مورد بررسي قرار گرفته است. آمار توفان‌هايي که در اين بازه زماني رخ داده‌اند از سايت ناسا دريافت شد. با آناليز نوسانات ساعتي تـراز دريا که توسط دستگاه‌هاي ترازنگار سازمـان نقشه ‌برداري جمع‌‌آوري شده‌است، نوسانات غير جزر و مدي سطح دريا در هنگام وقوع توفان به دست آمد. در اين مقاله 3 رخداد که داراي اهميت بيشتري در حوضه شمالي خليج فارس بوده‌اند انتخاب و مورد بررسي قرار گرفت. در نهایت نیز الگوی کلی برکشند توفان در خلیج فارس مانند شکل، دوره‌ی زمانی و ارتفاع برکشند استخراج شده‌اند.
محمدرضا خلیل آبادی, همت الله رورده, محمد اکبری نسب
PDF
مطالعات اولیه اکتشاف که شامل پتانسیل سنجی مناطق می‌باشد، نقش چشمگیری در استفاده‌ی بهینه از امکانات، به منظور اکتشاف کانسارها خواهد داشت. در رسیدن به اهداف فوق، روش‌های مختلف تجزیه مواد معدنی، روش‌های ژئوفیزیکی و ژئوشیمیایی و فرآوری مواد انجام می‌گیرد. همچنین در سال‌های اخیر استفاده از فنون سنجش از دورکمک قابل توجهی در پیشبرد این اهداف داشته است. استفاده از این فنون به دلیل داشتن داده‌هایی با دید وسیع و یکپارچه و محدوده طول موجی مختلف، یکی از بهترین روش‌ها در پی‌جویی کانسارها می‌باشد. این فن‌آوری، کمک قابل توجهی در پیشبرد اهداف زمین‌شناسی از جمله شناسایی و استخراج زون های دگرسانی دارد. تحقیق حاضر، با استفاده از باندهای مرئی و مادون قرمز موج کوتاه سنجنده استر و با هدف مقایسه تکنیک‌های پیکسل و زیر پیکسل مبنا به شناسایی زون های دگرسانی در منطقه سیاه کوه در استان کرمان می‌پردازد. بدین منظور از روش های SAMو SFFبه عنوان روش های پیکسل مبنا و MTMF وACE به عنوان روش‌های زیرپیکسل مبنا استفاده گردید. انجام پردازش‌های ذکر شده منجر به شناسایی کانی‌های دگرسانی‌های مختلفی از جمله آرژیلیک، سریسیت (فیلیک)، پروپلیتیک شده است. اعتبار سنجی داده‌ها با استفاده از نقشه واقعیت زمینی آرژیلیکی که از بازدید میدانی و مطالعات پیشین از منطقه مورد مطالعه به دست آمد، نشان داد تکنیک‌های زیرپیکسل مبنا ACE و MTMF با دقت کلی بالاتر و ضریب کاپای به ترتیب برابر با 66.36 و64.62 درصد نسبت به روش های پیکسل مبنا با واقعیت زمینی همخوانی بیشتری دارد.
احمد نوحه گر, مرضیه بداغی, محمد کاظمی, علیرضا کمالی
PDF

مقالات

منطقه اکتشافی نهند - ایوند در 20 کیلومتری شمال تبریز، استان آذربایجان شرقی و در زون البزر غربی- آذربایجان واقع می باشد. سازندهای موجود در منطقه را یک سری تشکیلات رسوبی- تخریبی به سن میوسن (سازند قرمز بالایی) به همراه ولکانیک های داسیتی جوان تر تشکیل می دهد. افق های کانی سازی شده در این سازند شامل سولفیدهای پراکنده مس در طول مرزهای احیا درون ماسه سنگ های خاکستری غنی از قطعات گیاهی در کنتاکت با رسوبات سیلتی و مارنی، شیل، سیلتستون و ماسه سنگ قرمز می باشد. پيريت، کالکوپيريت، بورنيت، دیژنیت، کووليت، مالاکيت و آزوريت ازجمله مهم ترین کانی هاى تشکيل دهنده مس در اين زون ها مي باشد. همراه با مس در این افق ها، نقره نیز زمینه بالایی نشان می دهد. همچنین عناصر نادرخاکی نیز الگوی خاصی را نشان می دهند که احتمالا ناشی از ترکیب کانی شناسی، شرایط محیط رسوبگذاری و فرآیندهای دیاژنز بعدی است. آنالیزهای ژئوشیمیایی نسبت به شیل آمریکا (NASC) بهنجار شده و نتایج نشان داده است که واحدهای شدیدا کانی سازی شده عموما در داخل ماسه سنگ های خاکستری قرار می گیرند و به وسیله الگوی نسبتا مسطح عناصر نادر خاکی و پایین ترین مقدار( ∑REE (88ppm مشخص می شوند. همچنین با توجه به موقعیت قرارگیری کانسار در شرایط سوپرژن اکسیدی بیشتر نمونه های کانی سازی شده تحت تاثیر فرآیندهای سوپرژن اکسیدی قرار گرفته و در نتیجه این فرآیند عناصر نادر خاکی در آنها الگوی به شدت محدبی به همراه آنومالی مثبت Eu نشان داده و ∑REE در آنها بالاترین مقدار( ∑REE (134ppm را نسبت به ماسه سنگ قرمز، خاکستری و ماسه سنگ های به شدت کانی سازی شده دارد. نسبت * Eu/Eu در نمونه های آنالیز شده از منطقه مورد مطالعه عموما کمتر از یک بوده و تنها در ماسه سنگ های اکسیدان آنومالی مثبت ضعیفی را نشان می دهد و این نتایج حاکی از یک محیط رسوبی اکسیداسیون- احیایی است. بنابراین اختلاف در مقادیر REE در محدوده نهند- ایوند نمی تواند عمدتا وابسته به اختلاف سنگ منشا باشد بلکه به وسیله فرآیندهای بعد از رسوبگذاری به وجود آمده است که احتمالا مرتبط با کانی سازی و اکسیداسیون بوده است. در مجموع می توان گفت که الگوی پراکندگی REE ها دیدگاه جدیدی در مورد تفسیر ارتباط محیط رسوبگذاری، کانی سازی و دیاژنز بعدی در اختیار ما قرار می دهد
سیده نرگس ساداتی, محمد یزدی, مهرداد بهزادی, محمد حسین آدابی, میر علی اصغر مختاری
منطقه مهرخش در شرق ايران و در 110 کيلومتري شمال‌غرب‌ بيرجند واقع شده‌ است. اين محدوده شامل برونزدهايي از ولکانيک‌هاي پالئوسن- ائوسن بوده که توده نیم‌عمیق کوارتز دیوریتی در آنها نفوذ نموده‌است. پي-جويي اوليه در اين منطقه به کمک پردازش داده‌هاي ماهواره‌اي آستر به روش نقشه‌بردار زاویه طیفی دگرسانی‌های پروپلیتیک، آرژیلیک و سرسیتیک را بارز کرد که با مشاهدات صحرايي تایید شدند. دگرساني‌هاي اصلي منطقه شامل پروپليتيک، آرژيليک و سیلیسی- کربناته مي‌باشند. کانی‌سازی به اشکال رگه‌ای (شمال، مرکز و غرب منطقه) و پراکنده (شمال منطقه) دیده می‌شود. رگه‌ها دارای امتداد شمال‌غرب- جنوب‌شرق تا شمالی-جنوبی و شیب 85 تا 90 درجه می‌باشند. رگه‌ها بیشتر سیلیسی- سولفیدی هستند و کانی‌های سولفیدی در سطح شدیدا اکسید شده و مالاکیت، آزوریت، کالکوزیت، کوولیت، هماتیت و گوتیت تشکیل شده‌اند. کانی اولیه سولفیدی در منطقه دیده نشد. کانی‌های باطله کلسیت، کوارتز و باریت می‌باشد. حداکثر مقدار پراکندگي مس، روی و سرب در رسوبات آبراهه‌اي در مناطقي است که در بالادست آن کانی‌سازی رگه‌ای وجود دارد و در ارتباط با دگرسانی‌های آرژيليک- کربناته- پروپليتيک می‌باشد. محدوده تغییرات عناصر در نمونه‌هاي ژئوشيميايي بر مبناي سنگ در رگه‌ها به‌صورت زير است: مس 43500-130 گرم در تن، روی 170-13 گرم در تن، سرب 399-18 گرم در تن، طلا تا 50 میلی-گرم در تن و نقره 3/27 -2/0گرم در تن. بیشترین میزان عناصر در نمونه‌هاي ژئوشيميايي بر مبناي سنگ در محل کانی‌سازی پراکنده در واحدهای لیتیک توف و آندزیتی است. انطباق خوبی بین نتایج پردازش‌های ماهواره‌ای آستر با دگرسانی، کانی‌سازی و بی‌هنجاری‌های ژئوشیمیایی در محدوده مورد مطالعه وجوددارد. با توجه به گسترش دگرساني‌ها، ژئوشیمی، نوع كاني‌سازي عمدتا رگه‌ای و همچنین ارتباط آنها با سیستم شکستگی‌ها می‌توان کانسار مهرخش را در رده کانسارهای اپی‌ترمال قرار داد.
مریم جاویدی مقدم