ارزیابی خطر فرسایش خاک در حوزه آبخیز کسیلیان با مدل ایکونا و استفاده از سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی

نوع مقاله : علمی -پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران

2 استاد دانشگاه تهران

چکیده

چکیده رشد و توسعه فعالیت‌های بشری همراه با تغییر کاربری اراضی، تخریب منابع و متعاقب آن فرسایش خاک در طولانی مدت مانع توسعه پایدار محیط زیست خواهد شد. مدل‌ها شناسایی و ارزیابی پتانسیل خطر فرسایش را برای مدیریت حوزه‌های آبخیز تسهیل کرده است. در این پژوهش با هدف بررسی خطر فرسایش و شناخت مناطق حساس به فرسایش آبی در حوزه‌ی آبخیز کسیلیان، از فن‌آوری سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی در چارچوب مدل ایکونا استفاده گردید. این مدل با 4 لایه اطلاعاتی (شیب، زمین شناسی، پوشش گیاهی و کاربری اراضی) آغاز و با تهیه دو لایه فرسایش پذیری و حفاظت خاک، پتانسیل خطر فرسایش را در کاربری های مختلف شناسایی و مورد ارزیابی قرار داده است. حوزه مورد مطالعه با وجود کلاس شیب خیلی زیاد (20 تا 35 درصد) با وسعت 3632 هکتار و سازند شمشک (با خاک های حساس به هوازدگی) با گسترشی بالغ بر 72 درصد، در کلاس زیاد فرسایش‌پذیری قرار دارد. اما وسعت بالای کلاس متوسط حفاظت و کلاس حفاظت خیلی زیاد همراه با پوشش طبیعی جنگل (6/67 درصد) فرسایش را تعدیل کرده است. در مجموع، کلاس متوسط خطر فرسایش 26/26 درصد و کلاس خطر فرسایش کم 44/25 درصد، بیشترین درصد و  92/10 درصد از سطح حوزه نیز در کلاس خطر فرسایش خیلی زیاد قرار دارد. مرتع و قسمت هایی از اراضی کشاورزی در رتبه اول وسعت کلاس خطر فرسایش خیلی زیاد قرار دارند. رخنمون سنگی همراه با بخش های مرتفع اراضی جنگلی نیز در رتبه دوم دارای کلاس خطر فرسایش زیاد قرار گرفته اند. صحت نتایج مدل با بررسی های میدانی مطابقت دارد. این مدل می تواند مناطق مستعد فرسایش را با حداقل زمان، با سرعت و دقت کافی در حوزه های آبخیز نشان دهد و برای تصمیم گیران و برنامه ریزان حفاظت خاک در حوزه های آبخیز فاقد آمار مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Assessment of soil erosion risk in Kesilian watershed with ICONA model and by using GIS&RS techniques

نویسندگان [English]

  • Hossein Esmaeili Gholzom 1
  • Hassan Ahmadi 2
  • Abolfazl Moeini 1
  • Baharak Motamed Vaziri 1
1 Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran
2 Tehran university
چکیده [English]

AbstractThe growth and development of human activities along with land use change, resource degradation and consequent soil erosion will hinder the sustainable development of the environment in the long run. The models facilitate the identification and assessment of erosion risk potential for watershed management. In this study, with the aim of investigating the risk of erosion and recognizing areas sensitive to water erosion in Kasilian watershed, RS and GIS  techniques were used in the framework of ICONA model. This model starts with 4 layers of information (slope, geology, vegetation and land use) and by preparing two layers of erodibility and soil protection, has identified and evaluated the potential for erosion risk in different land uses.The study area, despite its very high slope class (20 to 35%) with an area of 3632 hectares and Shemshak Formation (with weather-sensitive soils) with an area of 72%, is in a high erodibility class. But, the high area of the middle protection class and the very high protection class along with the natural forest cover (67.6%) have moderated erosion. In general, the average erosion risk class of 26.26% and the low erosion risk class of 25.44%, the highest percentage and 10.92% of the area also include the erosion risk class is very high. Pastures and parts of agricultural lands are in the first rank of the extent of the erosion risk class is very high. Rock outcrops along with high parts of forest lands are also in the second rank with high erosion risk class. The accuracy of the model results is consistent with field studies. This model can show erosion prone areas with minimum time, with sufficient speed and accuracy in watersheds and can be used for soil protection decision makers and planners in watersheds without statistics.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Keywords: land use change
  • erosion risk potential
  • Sustainable development
  • Water erosion
  • Erodibility