شیمی پیروکسن در سنگهای مافیک بیرونی کمپلکس ماهیرود: شاهد دیگری بر ماهیت جزایر قوسی ماگماتیسم کرتاسه در شرق ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه زمین ساخت، دانشکده علوم، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

2 استادیار گروه زمین شناسی دانشگاه سیستان و بلوچستان

3 دانشیار گروه زمین شناسی دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران

10.52547/esrj.2021.222491.1048

چکیده

همتافت آتشفشانی-نفوذی ماهیرود در حاشیه شمال شرقی رشته کوههای شرق ایران واقع گردیده است. مطالعات همزمان سنگ‌‌شناسی و ساختاری انجام شده بر روی محصولات ماگمایی کرتاسه و رسوبات پالئوژن پوشاننده کمپلکس ماهیرود که در لبه غربی بلوک افغان جایگزین شده‌اند حاکی از تاریخچه تکتونو-ماگمایی پیچیده آن دارد. این پژوهش به بررسی خصوصیات شیمی کانی پیروکسن درسنگهای آتشفشانی و رگه ای کرتاسه منطقه ماهیرود پرداخته و از نتایج حاصله در جهت تقویت شواهد زمین شناسی قبلی مبنی بر ماهیت جزایر قوسی این کمپلکس استفاده میکند.

بخش ماگمایی این کمپلکس مجموعه‌ای شامل گدازه‌های بالشی، دیاباز آندزی بازالت، داسیت و توف است که یک استوک تونالیتی با سن کرتاسه زیرین در آنها نفوذ نموده است. براساس آنالیزهای شیمی کانی، کلینوپیروکسن در سنگ های دیابازی عمدتا از نوع دیوپسید-اوژیت با عدد منیزیمی 91-81 و در سنگ های آندزی‌بازالتی از نوع اوژیت با عدد منیزیمی90-67 می باشد. فراوانی پایین عناصر گروه HFSE در این پیروکسنها خصوصا Tiاز مشخصات معمول این کانیهاست. نتایج بدست آمده از مطالعه شیمی کلینوپیروکسن ها در هماهنگی با نتایج پیشین ژئوشیمیایی و تکتونیکی از منطقه حاکی از این است که سنگ های آتشفشانی ماهیرود، از یک ماگمای کالک آلکالن تا تولئیتی در محیط تکتونیکی جزایر قوسی (IAT) و بالای منطقه فرورانش (SSZ) تشکیل شده اند. فرورانش اقیانوسی-اقیانوسی دراین بخش از اقیانوس نئوتتیس و وجود جزایر قوسی بالغ ماهیرود در تداوم شمال غربی کمربند چاگای-راسکوه پاکستان، گنجاندن یک واحد تکتونیکی جزایر قوسی را در مدلهای تکوین زمین ساختی شرق ایران ضروری می سازد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Pyroxene Chemistry in the mafic rocks of the Mahirud Complex: Additional evidence on Cretaceous Island-arcs magmatism in Eastern Iran

نویسندگان [English]

  • shahriar keshtgar 1
  • sasan bagheri 2
  • mohammad boomeri 3
1 Tectonics group, faculty of science, University of Birjand, Iran
2 Assistant professor, Geology department, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran.
3 Associate professor, Geology department, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran.
چکیده [English]

The Mahirud volcano-plutonic Complex (MVPC), is located in the northeastern part of the Eastern Iranian Ranges. Simultaneous structural and petrographical studies performed on the Cretaceous igneous products and its Paleogene sedimentary cover which were emplaced in the western margin of the Afghan block, notified us about complicated tectono-magmatic history of the complex. This research pays attention to the mineral chemistry of pyroxenes distributed in the Cretaceous volcanic and sub-volcanic rocks of the MVPC and uses the results to strengthen the previous geological evidence about the Island-arc nature of the complex.

The volcanic rocks of MVPC consist of diabase, basaltic andesite, andesite, dacite and tuff that were intruded by a lower Cretaceous tonalitic stock. According to the EPMA analyses, clinopyroxene in diabasic and basaltic andesites rocks are mainly diopside-augite (Mg#81-91) and augite (Mg#67-90), respectively. The low abundance of HFSE elements in these pyroxenes, especially Ti, is a common characteristic of these minerals. The results obtained from the study of pyroxenes are in considerable agreement with the other results achieved from other geochemical and tectonic results indicate the Mahirud volcanic rocks were formed from a calc-alkaline to tholeiitic magma signature of Island arcs and supra-subduction tectonic setting. The occurrence of ocean-ocean subduction in this part of the Neo-Tethys ocean and continuation of the Pakistani mature Chagai-Raskuh island arcs into Iran in the form of the MVPC reveals the necessity of including a tectonic unit of island arcs in the tectonic evolution models of eastern Iran.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Clinopyroxen
  • Island arc
  • Mahirud
  • Sistan
  • East of Iran