ارزیابی پهنه‌های خطر زمین لغزش در جاده اردبیل- سرچم

نوع مقاله : علمی -پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه جغرافیا، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی

چکیده

حرکات توده­ای به ویژه زمین لغزش از رایج ترین مخاطرات ژئومورفیک در جاده تازه تاسیس اردبیل- سرچم می­باشد. هدف اصلی پژوهش حاضر پهنه بندی خطر زمین لغزش در جاده اردبیل- سرچم است. در نخستین مرحله بر اساس مطالعات میدانی، نقشه­های زمین شناسی  1:100000 و توپو­گرافی 1:50000، نقشه پراکنش زمین لغزش­ها در قالب نقشه فهرستی تهیه گردید. به منظور بالا بردن دقت، سرعت و سهولت تجزیه و تحلیل، تمامی اطلاعات مکانی و توصیفی شامل لایه­های سنگ شناسی،  گسل­ها، شبکه­های زهکشی، شیب، منحنی­های همبارش و کاربری اراضی رقومی گردیده و برای تحلیل آماری داده­های تهیه شده از تحلیل­های آماری (16spss) استفاده شد. سپس به منظور تعیین درجه حساسیت واحد­های شبکه­ای به وقوع لغزش، نسبت به وزن دهی عوامل موثر پرداخته و در نهایت نقشه حساسیت پذیری به وقوع زمین لغزش، تهیه شد. در نهایت نمودار فراوانی رده­های مختلف خطر ترسیم و نقشه پهنه­بندی خطر زمین لغزش با شش پهنه بسیار بالا تا بدون خطر تهیه گردید. در مرحله بعدی پهنه‎بندی خطر زمین لغزش با نقشه پراکنش لغزش پوشش داده و بر اساس نتایج حاصله  از جداول، حدود 1361 پیکسل در محدوده  خطر خیلی زیاد، 668 پیکسل در محدوده زیاد، 656 پیکسل در محدوده متوسط، 333  پیکسل در محدوده خطر کم و 115 پیکسل در محدوده بدون خطر که لغزش در آنجا رخ نداده است، استخراج گردید. براساس مقادیر فی و ضرایب رابطه­ای می­توان ویژگی­های سنگ شناسی را مهم ترین عامل ناپایداری دامنه­ها در محدوده مورد مطالعه در نظر گرفت، بدین ترتیب که دگر سانی شیمیایی سنگ­های آتشفشانی تحت­تاثیر محلول­های هیدروترمالی و استقرار جاده بر روی این بسترهای دگرسان شده باعث رویداد زمین لغزش و ناپایداری جاده می­گردد. عواملی که در مرحله بعدی اهمیت قرار دارند عبارتند از: بارش، پوشش گیاهی، درجه شیب، فاصله از رودخانه (زیربری) و فاصله از گسل­ها. AbstractMass movements, especially landslides, are the most common geomorphic hazards  on the newly constructed road of Ardabil-Sarcham. Landslide risk zonation is the main objective of the present study in the Ardabil-Sarcham road. In the first stage, based on field studies, geological maps 1: 100,000, topographic maps 1: 50,000, landslide inventory maps were prepared. In order to increase the accuracy, speed, and ease of the analysis, all spatial and descriptive data including layers lithology, faults, drainage networks, slope, isohyet curves and land use were quantified and the data were  analyzed using  spss16 software. Then,  in  order to  calibrate  the  sensitivity of  the network  units  to landslide, a final  map was drawn. In the final step, based on the field survey, and the prepared model, the zoning map with six zones ranging from highly hazardous to non-hazardous zones was proposed. In the next phase, the landslide risk zonation was covered with a map of the distribution of slide and, based on the results from the  tables, about 1361 pixels on very high-risk zone, 668 pixels in the high-risk zone, 656 pixels in the mid-risk zone, 333 pixels in the low-risk zone, and 115 pixels in the area no-risk where the landslide has not occurred were extracted. Based on the values and coefficients Fi connection, it is possible to concluded that the lithological characteristics are the most important causes of instability in the area under study. This means that the chemical alteration of volcanic rocks are affected by the hydrothermal solutions and the construction of the road on these  altered surfaces may result in landslide and instability of both the slope and road. factors of secondary importance are: rainfall, vegetation, slope gradient, distance from the river (undercutting) and the distance of the fault. keywords: Landslide risk zonation, Ardabil-Sarcham Road, Hazardous zones, mass movement.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Monitoring and zonatione mass movements hazards in the Ardabil - Sarcham

چکیده [English]

Ardabile-Sarcham newly constracted road alone with Ardabile-Mianeh railway now underconstraction is the shortest communication highway of Ardabile province with the capital via Tabrize-Theran freeway.This road can potentially serve as a main touristic road the western and southwestern provinces as well as zanjan provinces . Mountainous slopes with unconsolidated lithological compositions escarpment rocky unstable predominant on the road , because of the nature of this dynamics are affected by numerous factors, of which naturals and human causes to this two road has always been exposed to a variety of environmental hazards that mass movement , especially the landslide and rockfall are the most common. Monitoring and mass movements hazard zonation, the main objective is of the present study.To do this have been used from quantitative way the chi-squre method . First,by using aerial photographs 1:20000 , the geologyical maps 1:100000 and fields studies, landslide distribution map was prepared. In order of enhance the accuracy and easy of analysis and description of spatial information such as : lithology layer , structural marks , slope and vegetation and etc were digitalized. For statistical analysis have used spss16 software. Then in order to calibrate the sensivity of the net work units to landslide , a map final is drawn . In the final step on thee field survey , and the model has been assessed zoning map and strategies for dealing with it are proposed.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Landslide
  • GIS SquareTests- spss Chi
  • Monitoring and zonatione- mass movement
الماس پور، ف. و رضایی، م. ج .، 1384. پهنه بندی خطر زمین لغزش با استفاده از تکنیک GIS و داده‌های ماهواره‌ای، مطالعه موردی حوضه قزلچه اهرچای، مجموعه مقالات کنفرانس بین-المللی مخاطرات زمین، بلایای طبیعی و راهکارهای مقابله با آن، تهران.
-ایرانی، و.، 1389. ممیزی عوامل اقلیمی و توپوگرافی در تصادفات جاده‌ای مسیر اردبیل – آستارا، پایان نامه کارشناسی ارشد جغرافیای طبیعی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردبیل.
-دولتی مهر، ع.،1387. بررسی نقش عوامل اقلیمی در تصادفات جاده‌ای، مطالعه موردی: جاده اردبیل- مشکین شهر، پایان نامه کارشناسی ارشد اقلیم شناسی در برنامه‌ریزی محیطی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردبیل.
- حق شناس، ا. و نیک اندیش، ن .، 1373. زمین لغزش و منابع طبیعی، مجموعه مقالات اولین کارگاه تخصصی بررسی راهبردهای کاهش خسارات زمین لغزه در کشور، انتشارات موسسه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله، 426 صفحه.
-صلاحی، ب.،1379. بررسی پدیده‌های مورفولوژیک تهدید کننده جاده ارتباطی اردبیل _ آستارا، طرح پژوهشی معاونت پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردبیل.
-صمدزاده، ر.، 1381. تحلیل سیستم‌های محیطی دامنه‌های باختری ارتفاعات با غرو داغ و نقش آن-ها در پیدایش بیوم جنگلی فندقلو، فصلنامه علمی پژوهشی سرزمین، سال هشتم، شماره دوم، ص85-107.
-صمدزاده، ر.، توانگر، ف. و فیض، ن.، 1390. رفتار سنجی و پهنه بندی خطر زمین لغزش در جاده اردبیل-آستارا و ارائه راهکار‌های لازم برای مقابله با آن، طرح پژوهشی معاونت پژوهش و فن آوری دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردبیل.
-کمک پناه، ع.،1373. روش‌های پهنه بندی خطر لغزش، مجموعه مقالات اولین کارگاه تخصصی بررسی راهبرد‌های کاهش خسارات زمین لغزه در کشور، انتشارات موسسه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله، 625 صفحه.
-کلارستاقی، ع.،1381. بررسی عوامل موثر بر زمین لغزش‌ها و پهنه بندی خطر زمین لغزش در حوضه آبریز شیرین رود ساری، پایان نامه کارشناسی ارشد آبخیز‌داری دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران
-مصفایی، ج.، 1386. مقایسه کارایی مدل‌های آماری و تجربی در پهنه بندی خطر زمین لغزش و توسعه یک طرح مدیریتی در حوضه الموت، پایان نامه کارشناسی ارشد آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان.
-محمودی، ف. و کرم، ع.، 1380. مدل سازی آماری و پهنه بندی خطر زمین لغزش با استفاده از Gis و داده های سنجش از دور، مطالعه موردی حوضه آبخیز سرخون چهار محال و بختیاری، مجموعه مقالات همایش ژئوماتیک، سازمان نقشه برداری کشور ص 147-155.
-مهدوی فر، م.، 1370. پهنه بندی خطر زمین لغزش منطقه خورش رستم خلخال – پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس تهران.
-نیک اندیش، ن.، 1378. بررسی نقش عوامل هیدرواقلیم در وقوع حرکات توده‌ای درحوضه کارون میانی با توجه به نقش رسوب زایی آن‌ها، پایان نامه دکتری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان.
-Aurelien, L., Bruno, C., Vendeville, R., Lies, L. and Maxime, L., 2009. Morphology and structure of a Landslide complex in an active margin setting: the waitawhiti complex, North island, New Zealand: journal of GeomorpLology, v. 109(3-4), p. 149-167.
-Ching, C. H. and She, C.Y., 2010. Experimental investigation of rainfall Criteria for shallow slope failures: journal of Geomorphology, v. 22, p. 326- 338.
-Crozier, M. j. and Glade, T., 2005. landslide hazards and Risk., john wiley & Sons Ltd London, p. 1-40.
-Crozier, M., 2004. Encyclopedia of Geomorphology, volume 2 Edited by Goudie, Routledge Ltd, London, p.1350.
-Guzzeti, F., Cardinali, M. and Reichenbach, P., 1996. The influence of structural setting and lithology on landslide type and pattern: journal of Environmental and Engineering Geoscience, v. 2, p. 531-555.
-Gutierrez, F., Linares, R., Roque, C., Zarroca, M. and Carbonel, D., 2015. Large landslides associated with a diapiric fold in Canelles Reservoir (Spanish Pyrenees): Detailed geological–geomorphological mapping, trenching and electrical resistivity imaging: Geomorphology, v. 241, p. 224–242.
-Havenith, H.B., Strom, A., Torgoev, I., Lamair, L. and Ischuk, A., 2015. Tien Shan Geohazards database: Earthquakes and landslides, Journal of GEOMORPHOLOGY-05089, v. 243, p. 12-14
-Khullar, V., Sharam, K. and Paramanik, K., 2000. A Gis approach in the landslide zone of Lawngthlia in southern mizorarn, Lansliding: proceeding of the 8th internaianal symposium on landslide, v. 3, p. 461-472.
-Nagarjan, R., Mukherjee, A., Roy, A. and Khire, M.V., 2000 .landslide hazards susceptibility mapping based on terrain & climatic factors for tropical monsoon region, Bull Engineering Geology Environmental, p. 45-60.
-Netra, R., Rick, G., Vitek, J., Vishnu, D., 2010. Assessing susceptibility to Landslinds using models to understand observed changes in Slopes: journal of Geomorphology, v.122, p. 25- 38.
-Pinto, G., Mahler, L., Harmon, J. and Jonathan, B. L., 2008. Neogene giant Landslide in Tarapaca, northern Chile: A signal of instability of the westernmost Altiplano and Palaeoseismocity effects, v. 109 (3-4), p. 532- 541.
-Poiraud, A., 2014. Landslide susceptibility–certainty mapping by a multi-method approach: A case study in the Tertiary basin of Puy-en-Velay (Massif central, France): journal of Geomorphology, v. 216, p. 208–224.
-Remondo, J., Soto, J., Gonzalez, D., terin, G. R. and Gendrero, A., 2007. Quantitative Landslide risk assessment and mapping on the basis of recent occurrences: journal of Geomorphology, v. 80, p. 35-45.
-Su Su kyi, J., NGUYEN, T., Kenji, A. and Yoshitad, M., 2007. Landslide risk microzonation by using multivariate statistical analysis & Gis. International Jaurnal of the JCRM, v. 3(1), p. 7-15.
-Thurston, N. and Degg, M., 2000. Transferability and terrain reconstruction with GIS and Landslide hazard Mapping method; Derby Distrct Landslides: proceeding of the 8 th international symposium and Landslide hazards, p.1461-1472.
-Timilsina, M., Bhandary, N., Kumar, P., Dahal, R. and Yatabe, R., 2014. Distribution probability of large-scale landslides in central Nepal: journal of Geomorphology, v. 226, p. 236–248.